સામાજિક (1757-1885) ઇતિહાસ

સામાજિક (1757-1885)
પ્રારંભિક ભારતમાં બ્રિટિશ સંસ્થાનવાદ
મુખ્ય લેખ: ભારત માં યુરોપીયન વસાહતો, પૂર્વ ભારત કંપની, ભારતમાં કંપની નિયમ અને બ્રિટિશ રાજ
આ પણ જુઓ: કર્ણાટક યુદ્ધો, એંગ્લો-મૈસુર યુદ્ધ અને Poligar યુદ્ધ
રોબર્ટ ક્લાઈવ, Plassey યુદ્ધ પછી 1 લી મિર Jafar સાથે બેરોન ક્લાઇવ

યુરોપીયન વેપારીઓ પ્રથમ આકર્ષક મસાલા વેપાર શોધ 1498 માં પોર્ટુગીઝ Explorer વાસ્કો દ ગામા ના કાલિકટ પોર્ટ ખાતે આગમન સાથે ભારતીય કિનારે પહોંચી. જસ્ટ પર એક સદી બાદ, ડચ અને ઇંગલિશ સ્થાપના ઉપખંડ પર ટ્રેડિંગ પ્રથમ ઇંગલિશ ટ્રેડિંગ પોસ્ટ સાથે, થાણા, સુરત ખાતે અપ 1612 [3] 17 મી અને પ્રારંભિક 18 મી સદી દરમિયાન કુલ સ્કોર, બ્રિટીશ [4] હરાવ્યો સુયોજિત કરો. પોર્ટુગીઝ અને ડચ લશ્કરી, પરંતુ ફ્રેન્ચ, જેમણે પછી દ્વારા પોતાને ઉપખંડમાં અધિષ્ઠાપિત માગણી સાથે સંઘર્ષ રહ્યું છે. 18 મી સદીના પ્રથમ અર્ધ મોગલ સામ્રાજ્ય ઘટાડો કરવા માટે ભારતીય રાજકારણમાં એક પેઢી ગઢસમાન જપ્ત તક સાથે બ્રિટીશ પૂરું પાડવામાં આવેલ છે. [5] 1757 માં Plassey યુદ્ધ પછી, જે દરમિયાન પૂર્વ ભારતમાં માતાનો કંપની બંગાળ લશ્કર રોબર્ટ હેઠળ ક્લાઇવ સિરાજ ઉદ–દૌલાનો બંગાળના નવાબ હરાવ્યો, કંપની પોતાને ભારતીય બાબતો એક મુખ્ય ખેલાડી તરીકે સ્થાપના કરી, અને તરત જ પછીથી બંગાળ, બિહાર અને ઓરિસ્સા વિસ્તારો પર વહીવટી અધિકારો મેળવી 1765 માં કાબુ મેળવી લીધો યુદ્ધ અનુસરીને. [6] ટીપુ સુલ્તાન ની હાર બાદ, દક્ષિણ ભારતની સૌથી કંપનીના સીધા નિયમ હેઠળ ક્યાં આવ્યું, અથવા તેના ભાગ તરીકે પરોક્ષ રાજકીય અંકુશ હેઠળ પેટા જોડાણ એક રજવાડું. આ કંપની ત્યાર બાદ તેમને યુદ્ધમાં એક શ્રેણીમાં હરાવ્યા પછી મરાઠા સામ્રાજ્ય દ્વારા શાસિત પ્રદેશોમાં નિયંત્રણ, મેળવી છે. પંજાબ 1849 માં ભેળવી હતું, પ્રથમ (1845-46) અને બીજું (1848-49) એંગ્લો-શીખ યુદ્ધો શીખ લશ્કર એ હાર પછી.

1835 માં ઇંગલિશ ભારત શાળાઓમાં શિક્ષણનું માધ્યમ કરવામાં આવ્યો હતો. પાશ્ચાત્ય-શિક્ષિત હિન્દૂ elites માટે વર્ણ જાતિ સિસ્ટમ, બાળ – લગ્ન, અને સતી સમાવેશ વિવાદાસ્પદ સામાજિક વ્યવહાર, હિંદુ ધર્મ છુટકારો માંગ કરી છે. સાહિત્યિક અને debating (કોલકાતા), કલકત્તા અને બોમ્બે (મુંબઇ) માં સ્થાપિત મંડળીઓ ઓપન રાજકીય પ્રવચન માટે ફોરમ બની ગયું છે.
ટીપુ સુલ્તાન ની હાર બાદ, દક્ષિણ ભારતના મોટા ભાગના ક્યાંતો આ કંપની ડાયરેક્ટ નિયમ હેઠળ, કે તેના રાજકીય પરોક્ષ નિયંત્રણ હેઠળ હવે

પણ જ્યારે આ modernizing વલણો ભારતીય સમાજના પ્રભાવિત, ઘણા ભારતીયો વધુને વધુ બ્રિટિશ શાસન despised. બ્રિટિશ હવે ઉપખંડના મોટા ભાગના પ્રભુત્વશાળી સાથે, તેઓ વધુને વધુ સ્થાનિક રિવાજ અપમાનજનક વધારો થયો છે, ઉદાહરણ તરીકે, મસ્જિદો માં પક્ષો સ્ટેજીંગ માટે, તાજ મહેલ ની ઢોળાવ પર રેજિમેન્ટના બેન્ડઝ સંગીત નૃત્ય, whips ઉપયોગ ગીચ દ્વારા તેમની રીતે દબાણ . (જેમ કે જનરલ હેનરી બ્લેક દ્વારા બહાર પાડી) bazaars, અને mistreating ભારતીયો (એ sepoys સહિત) [ફેરફાર જરૂરી] વર્ષોમાં 1849 માં પંજાબ ના જોડાણ કર્યા પછી, ઘણા mutinies એ sepoys વચ્ચે ફાટી નીકળ્યુ; આ ડાઉન બળ દ્વારા મૂકવામાં આવ્યા હતા.
1857 ના વિપ્લવને [ફેરફાર કરો] અને તેના પરિણામ
આ વિપ્લવને દરમ્યાન સ્ટેટ્સ ઑફ અમેરિકા
મુખ્ય લેખ: 1857 ના ભારતીય બળવા

1857 ના ભારતીય બળવા બ્રિટિશ ઈસ્ટ ભારત કંપનીના નિયમ સામે મોટા પાયે ઉત્તર અને મધ્ય ભારતમાં બળવો હતો. તે દબાયેલો હતો અને બ્રિટીશ સરકારે કંપની નિયંત્રણ લીધો હતો.

આ કંપની લશ્કર અને કેન્ટોનમેન્ટ સેવા ની શરતો વધુને વધુ ધાર્મિક sepoys અને માન્યતાઓ પૂર્વગ્રહો સાથે સંઘર્ષ આવી છે. 1989 ચંદ્ર, પૃ. 33 આર્મી માં ઉચ્ચ જાતિના, વિદેશી યાત્રા કારણે જ્ઞાતિ ની દેખીતો નુકસાન, અને સરકાર ગુપ્ત ડિઝાઇન અફવાઓ માંથી સભ્યો વર્ચસ્વ તેમને ખ્રિસ્તી કન્વર્ટ 1989 માં sepoys.Chandra, પૃષ્ઠ વચ્ચે ઊંડા discontentment હતો. 34 આ sepoys પણ તેમના ઓછા પગાર અને વંશીય બઢતી અને વિશેષાધિકારો ની બાબતો માં બ્રિટીશ અધિકારીઓ દ્વારા પ્રેક્ટિસ ભેદભાવ દ્વારા નિર્ભ્રાન્ત હતા. 1989 ચંદ્ર, પૃ. 34 અગ્રણી મુઘલ અને ભૂતપૂર્વ પેશ્વાની અને Oudh ના સંયોજન, જેમ કે મૂળ ભારતીય શાસકો તરફ બ્રિટિશ આ ઉદાસીનતા રાજકીય ભારતીયો રહયું અસંતુષ્ટોને બળ પરિબળો હતા. જોડાણ ના ડેલહાઉસી નીતિ આ Marquess, વિરામ (અથવા બિનવારસી ખાલસા મિલકત ખાલસા થવું) ના સિદ્ધાંત બ્રિટીશ દ્વારા લાગુ અને તેમના લાલ કિલ્લો ખાતે મૂળ મહેલ માંથી મહાન મોગલ ની ઉત્પત્તિ અંદાજિત દૂર કુતુબ માટે (દિલ્હી નજીક) પણ કેટલાક લોકો angered .

અંતિમ સ્પાર્ક જાતની કઠણ ગઠ્ઠાદાર ચરબી ના તંગીને વપરાશ (ગાય) અને ચરબીયુક્ત નવા રજૂ પેટર્ન 1853 એનફિલ્ડ રાઈફલ કાર્ટિજનો માં (ડુક્કર ચરબી) દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવી હતી. સૈનિકો તેમની રાઇફલ માં લોડ પહેલાં તેમના દાંત સાથે કાર્ટિજનો પડવું હતી અને ગાય અને ડુક્કર ચરબી અહેવાલ હાજરી ધર્મની હતી બંને હિન્દૂ અને મુસ્લિમ સૈનિકો માટે અપમાનજનક. “1857 ના બળવા”. કોંગ્રેસ લાયબ્રેરી. 2009-11-10 ના રોજ સુધારો.

મંગલ પાંડે, 29 વર્ષ જૂના સિપાઈ માટે, ભારતીય sepoys પ્રેરણાદાયી માટે બ્રિટિશ સામે વધે માટે જવાબદાર માનવામાં આવી હતી. મે 1857 ના પ્રથમ સપ્તાહમાં પર, તેમણે રેજીમેન્ટ Barrackpore પર આક્રમણ શાસન પરિચય માટે ઉચ્ચ અધિકારી મૃત્યુ પામ્યા હતા. તેમણે કબજે કરવામાં આવી હતી અને મૃત્યુ સજા જ્યારે બ્રિટીશ પાછા રેજીમેન્ટ પર નિયંત્રણ લીધો [7] 10 મે 1857, મેરુઠમાં એ sepoys ક્રમ તોડ્યો અને તેમના કમાન્ડિંગ અધિકારીઓ ચાલુ કરવા માટે, તેમને કેટલીક માર્યા ગયા હતા.. ત્યાર બાદ 11 મે દિલ્હી પહોંચી, તે કંપની ટોલ ઘર સળગતું સુયોજિત કરે છે, અને લાલ કિલ્લો માં હુમલો કર્યો, જ્યાં તેઓ મોગલ સમ્રાટ બહાદુર શાહ બીજા જણાવ્યું તેમના નેતા બની છે અને તેના સિંહાસન નવપ્રાપ્ત. સમ્રાટ પ્રથમ ખાતે અનિચ્છા હતી, પરંતુ આખરે સંમત થયું હતું અને બળવાખોરો દ્વારા Shehenshah-E-હિન્દુસ્તાન જાહેર. 1989 ચંદ્ર, પૃ. 31 બળવાખોરોએ પણ શહેર યુરોપિયન, યુરેશિયન, અને ખ્રિસ્તી વસ્તી ખૂબ હત્યા. ડેવિડ (202) એસ ભારત વિપ્લવના, P122 પેન્ગ્વિન

Revolts Oudh અને ઉત્તર પશ્ચિમ પ્રાંતોમાં અન્ય ભાગોમાં ફાટી નીકળ્યુ તેમજ છે, જ્યાં નાગરિક બળવાખોરોની mutinies અનુસર્યું હોય, લોકપ્રિય 1989 uprisings.Chandra, p દોરી જાય છે. 35 બ્રિટિશ શરૂઆતમાં રન રક્ષક પડેલા હતા અને આમ પ્રતિક્રિયા ધીમું, પણ છેવટે દળ સાથે પ્રતિક્રિયા. બળવાખોરો વચ્ચે અસરકારક સંસ્થા અભાવ, બ્રિટિશ લશ્કરી શ્રેષ્ઠ સાથે જોડાયેલું છે, 1989 rebellion.Chandra માટે ઝડપી અંત લાવ્યા, 38-39 પીપી બ્રિટિશ દિલ્હી નજીક બળવાખોરો મુખ્ય લશ્કર લડ્યા છે, અને લાંબા સમય સુધી લડાઈ બાદ અને એક ઘેરો, તેમને હરાવ્યા અને 20 સપ્ટેમ્બર 1989 1857.Chandra, પૃષ્ઠ શહેર પર retook. ત્યાર બાદ 39, અન્ય કેન્દ્રોમાં revolts પણ ભૂકો કરવામાં આવી હતી. છેલ્લા નોંધપાત્ર યુદ્ધ ગ્વાલિયર 17 જૂન 1858 ના રોજ લડયો હતો, જે દરમિયાન રાની લક્ષ્મી બાઈ મૃત્યુ થયું હતું. ક્વચિત લડાઈ અને ગેરિલા યુદ્ધ, Tantia Tope આગેવાની હેઠળ, 1859 સુધી ચાલુ છે, પરંતુ બળવાખોરો મોટા ભાગના અંતે પરાજિત થયા હતા.

1857 ના ભારતીય બળવા આધુનિક ભારતના ઇતિહાસમાં એક નિર્ણાયક વળાંક આવ્યો હતો. જ્યારે બ્રિટિશ, 1998 Heehs, p લશ્કરી અને રાજકીય સત્તા એફર્મીંગ. 32 કેવી રીતે ભારત માટે તેમના દ્વારા નિયંત્રિત કરી હતી નોંધપાત્ર ફેરફાર હતો. ભારત 1858 એક્ટ સરકાર હેઠળ, કંપની તેના સંડોવણી ભારત શાસનનો માં વંચિત હતી અને તેના પ્રદેશ બ્રિટિશ સરકારે સીધા સત્તા તબદીલ કરવામાં આવી છે. નવી સિસ્ટમ સર્વોચ્ચ એક કેબિનેટ પ્રધાન, ભારત માટે સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ, જે ઔપચારિક કાનૂની સમિતિ દ્વારા સલાહ આપવામાં આવ્યું હતું; 1998 Heehs, પૃષ્ઠ 47-48 ભારત ગવર્નર-જનરલ (વાઈસરોય) જવાબદાર કરવામાં આવ્યો હતો તેમને છે, જ્યારે તેમણે ટર્ન બ્રિટિશ શાસન માટે બ્રિટિશ સંસદ માટે જવાબદાર હતી. એક રાજવી ભારતના લોકો માટે કરવામાં ઘોષણા માં, ક્વીન વિક્ટોરિયા બ્રિટિશ કાયદા હેઠળ જાહેર સેવા અને સમાન તક વચન આપ્યું હતું, અને એ પણ નેટીવ 1998 princes.Heehs, p અધિકારો આદર વચન આપ્યું. 48 બ્રિટિશ રાજકુમારોને, હુકમનામું બહાર પાડ્યું ધાર્મિક સહિષ્ણુતા પાસેથી જમીન જમાવે ની નીતિ બંધ કરવા માટે અને નાગરિક સેવામાં ભારતીયો સ્વીકાર્યું (જોકે મુખ્યત્વે તેમના સહકર્મચારીઓ તરીકે) શરૂ કર્યું હતું. જો કે, તેઓ પણ મૂળ ભારતીય રાશિઓ સંબંધમાં બ્રિટિશ સૈનિકો સંખ્યા વધે છે, અને માત્ર બ્રિટિશ સૈનિકો તોપખાના નિયંત્રિત કરવા માટે પરવાનગી આપી હતી. બહાદુર શાહ (યંગૂન) રંગૂન, Burma (મ્યાનમાર), જ્યાં તેઓ 1862 માં મૃત્યુ પામ્યા દેશનિકાલ કરવામાં આવ્યો હતો.

1876 માં, ક્વીન વિક્ટોરિયા ભારત એમ્પ્રેસ વધારાની શીર્ષક લીધો હતો.

========================================================

સંગઠિત ચળવળ ઉદય
ના પ્રતિનિધિઓ ઓફ બોમ્બે, 1885 માં ઇન્ડિયન નેશનલ કોંગ્રેસ પ્રથમ બેઠક માટે ચિત્ર
મુખ્ય લેખ: ભારત માં રાષ્ટ્રવાદી મુવમેન્ટ્સ, ભારતીય નેશનલ કૉંગ્રેસ, કોંગ્રેસ સમાજવાદી પાર્ટી, અને બધા ભારત Kisan સભા
આ પણ જુઓ: સ્વામી સહજાનંદ સરસ્વતી, સ્વામી વિવેકાનન્દ, રવિન્દ્રનાથ ટાગોર, સુબ્રમણ્યને Bharathy, અને સઈદ અહમદ ખાન

આ બળવા બાદ દાયકા વધતી રાજકીય જાગૃતિ, ભારતીય જાહેર અભિપ્રાય સ્વરૂપ છે, અને ભારતીય નેતૃત્વ બંને રાષ્ટ્રીય અને પ્રાંતીય સ્તરે ઉદભવ એક સમય હતો. Dadabhai Naoroji 1867 માં પૂર્વ ભારત એસોસિયેશન રચના કરી, અને Surendranath બેનરજી 1876 માં ઇન્ડિયન નેશનલ એસોસિયેશન સ્થાપના કરી હતી.

એક એઓ હ્યુમ, એક નિવૃત્ત બ્રિટીશ નાગરિક કર્મચારી, સિત્તેર ત્રણ ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળ 1885 માં બોમ્બે મળ્યા અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ સ્થાપના કરી હતી. દ્વારા કરવામાં સૂચન પ્રેરણા તેઓ મોટા ભાગે હતા upwardly મોબાઇલ અને સફળ પશ્ચિમી-શિક્ષિત પ્રાંતીય elites, કાયદો, શિક્ષણ, પત્રકારત્વ અને, જેમ કે વ્યવસાયમાં રોકાયેલા સભ્યો. તેની શરૂઆત પર, કોંગ્રેસ કોઈ વિચારધારા સારી રીતે વ્યાખ્યાયિત કરી હતી અને એક રાજકીય સંસ્થા માટે જરૂરી સ્રોતો થોડા આદેશ. તેની જગ્યાએ, તે debating સમાજ છે, જે વાર્ષિક મળ્યા તેની બ્રિટિશ રાજ માટે વફાદારી વ્યક્ત વધુ કામ, અને નાગરિક અધિકારો અથવા સરકાર તકો (ખાસ કરીને નાગરિક સેવા) જેવી ઓછા વિવાદાસ્પદ મુદ્દાઓ પર અનેક ઠરાવો પસાર કર્યા. આ ઠરાવો એ વાઈસરોય સરકાર અને ક્યારેક બ્રિટિશ સંસદ માટે રજૂ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ તે કોંગ્રેસ પ્રારંભિક લાભ ટાંચા હતા. તેના બધા જ ભારત પ્રતિનિધિત્વ દાવો હોવા છતાં, કોંગ્રેસ શહેરી elites હિતમાં આપ્યો; અન્ય સામાજિક અને આર્થિક બેકગ્રાઉન્ડમાં માંથી સહભાગીઓ સંખ્યા નહિવત્ રહ્યું છે.
સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી એક મહત્વપૂર્ણ હિન્દૂ ધાર્મિક વિદ્વાન, સુધારક, અને આર્ય સમાજ, એક હિન્દૂ સુધારણા ચળવળ ના સ્થાપક હતા.

આર્ય (સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી દ્વારા શરૂ) સમાજ અને બ્રહ્મો સમાજ (રાજા રામ મોહન રોય અને અન્ય લોકો દ્વારા સ્થાપના) જેવી સામાજિક ધાર્મિક જૂથો અસર ભારતીય સમાજ સુધારણા આદિ માં સ્પષ્ટ બની હતી. સ્વામી વિવેકાનન્દ, રામકૃષ્ણ Paramhansa, શ્રી ઔરોબિંદો, સુબ્રમણ્યને Bharathy, Bankim ચંદ્ર ચેટર્જી, સર સૈયદ અહમદ ખાન, રવિન્દ્રનાથ ટાગોર, અને Dadabhai Naoroji, તેમજ સ્કોટ્સ-આઇરિશ સિસ્ટર નિવેદિતા, જેમ કે સ્ત્રીઓ જેવા માણસો આ કામ માટે ઉત્કટ ફેલાવો કાયાકલ્પ અને સ્વતંત્રતા. વિવિધ યુરોપીયન અને ભારતીય વિદ્વાનો દ્વારા ભારતના દેશી ઇતિહાસ પુનઃશોધ પણ ભારતીયો વચ્ચે રાષ્ટ્રવાદ ઉદય માં કંટાળી ગયેલું.
[ફેરફાર કરો] ભારતીય રાષ્ટ્રવાદ ના ઉદય (1885-1905)
મુખ્ય લેખ: ભારત રાષ્ટ્રવાદી મુવમેન્ટ્સ

1900 સુધીમાં, જોકે કોંગ્રેસ તમામ ભારત રાજકીય સંસ્થા તરીકે ઉભરી હતી, તેની સિદ્ધિ તેના માટે એકલ મુસ્લિમો, જે લાગ્યું કે સરકારી સેવા તેમના પ્રતિનિધિત્વ અપૂરતી હતી આકર્ષવા નિષ્ફળતા દ્વારા અનિર્ણીત હતી. હિન્દૂ સુધારકો દ્વારા ધાર્મિક કન્વર્ઝન, ગાય સંહાર, અને અરબી સ્ક્રિપ્ટમાં ઉર્દુ ની જાળવણી સામે હુમલાઓ લઘુમતી અને અધિકારોની સ્થિતિ અસ્વીકાર તેમની ચિંતાઓ શકિતમાં તો એકલા કોંગ્રેસ ભારતમાં લોકો પ્રતિનિધિત્વ હતા. સર સૈયદ અહમદ ખાન મુસ્લિમ નવજીવન માટે ચળવળ કે Aligarh ખાતે 1875 ધ મોહમ્મદન કોલેજ એંગ્લો-ઓરિએન્ટલ માં સ્થાપના, ઉત્તર પ્રદેશ (1920 માં Aligarh મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી નામ આપ્યું) માં પરાકાષ્ઠાએ શરૂ કર્યું. તેનો હેતુ માટે આધુનિક પશ્ચિમી જ્ઞાન સાથે ઇસ્લામ સુસંગત ભાર દ્વારા શ્રીમંત વિદ્યાર્થીઓને શિક્ષણ હતી. ભારતના મુસ્લિમો વચ્ચે વિવિધતા છે, જોકે, તે સમાન સાંસ્કૃતિક અને બૌદ્ધિક પુનર્જીવનની વિશે લાવવા અશક્ય હતી.

કોંગ્રેસ સભ્યો વચ્ચે રાષ્ટ્રવાદી લાગણીઓનો માટે સરકાર સંસ્થાઓ રજૂ કરી ચળવળ કારણે, અને ભારત કાયદા વહીવટ એક વાત કહો. કોંગ્રેસમેન પોતાને વફાદારો હતી, પરંતુ તેમના પોતાના દેશ સંચાલિત એક સક્રિય ભૂમિકા માગતા હતા, સામ્રાજ્ય ના ભાગ તરીકે તોપણ. આ વલણ Dadabhai Naoroji, જેમણે હરીફ સુધી ગયા દ્વારા મૂર્તિમંત કરવામાં આવી હતી, સફળતાપૂર્વક કોમન્સ બ્રિટીશ હાઉસ માટે ચૂંટણી, તેના પ્રથમ ભારતીય સભ્ય બન્યા.

બાલ ગંગાધર તિલક પ્રથમ ભારતીય રાષ્ટ્ર ઓફ ડેસ્ટિની તરીકે સ્વરાજ સ્વીકારવાનું રાષ્ટ્રવાદી હતી [ફેરફાર જરૂરી]. તિલક ઊંડે પછી બ્રિટિશ શિક્ષણ સિસ્ટમ છે કે જે અવગણી અને ભારતની સંસ્કૃતિ, ઈતિહાસ અને કિંમતો defamed વિરોધ કર્યો હતો. તેમણે રાષ્ટ્રવાદીઓ માટે અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્ય ના પાડવી, અને કોઇપણ વૉઇસ અથવા તેમના રાષ્ટ્ર બાબતો ભૂમિકા સામાન્ય ભારતીયો માટે અભાવ પ્રત્યે નારાજગી વ્યક્ત કરી. આ કારણોસર, તે કુદરતી અને માત્ર ઉકેલ તરીકે સ્વરાજ ગણવામાં આવે છે. તેમના લોકપ્રિય સજા “સ્વરાજ મારો જન્મસિદ્ધ અધિકાર છે, અને હું તમારી પાસે આવશે તે” ભારતીયો માટે પ્રેરણા સ્ત્રોત બની ગઇ હતી.

1907 માં, કોંગ્રેસ બે પક્ષો વિભાજિત કરવામાં આવી હતી. તિલક આગેવાની રેડિકલ નાગરિક આંદોલન અને સીધા ક્રાંતિ માટે બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય અને બધી વસ્તુઓ બ્રિટિશ ના ત્યાગ વિનાશ હિમાયત કરી હતી. આ Dadabhai Naoroji અને ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે જેવી બીજી બાજુ નેતાઓ દ્વારા નેતૃત્વ ઉદારમતવાદીઓ બ્રિટિશ શાસન માળખાની અંદર સુધારણા માગે છે. તિલક બિપીન ચન્દ્ર પાલ અને લાલા લાજપત રાઇ, જે દૃશ્ય એક જ બિંદુ આયોજન જેવા જાહેર નેતાઓ દ્વારા સમર્થિત વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. તેમને હેઠળ, ભારત મહાન ત્રણ રાજ્યો – મહારાષ્ટ્ર, બંગાળ અને પંજાબ લોકો અને ભારતમાં રાષ્ટ્રવાદ ની માગ આકારનો. ગોખલે હિંસા અને ગેરવ્યવસ્થા કૃત્યો માટે પ્રોત્સાહન તિલક ટીકા કરી હતી. પરંતુ 1906 ના કોંગ્રેસ જાહેર સભ્યપદ ન હોય, અને આમ ન તિલક અને તેમના ટેકેદારો માટે પક્ષ છોડી જવાની ફરજ પડી હતી.

પણ તિલક ધરપકડ સાથે, એક ભારતીય હુમલા માટે બધી આશા સ્થગિત કરવામાં આવી હતી. કોંગ્રેસ લોકો સાથે ક્રેડિટ ગુમાવી. મુસ્લિમ પ્રતિનિધિમંડળ વાઈસરોય, Minto (1905-10), સરકારી સેવા અને મતદાતાઓ ખાસ બાબતો સહિત તોળાઈ બંધારણીય સુધારા માંથી કન્સેશન માંગ સાથે મળ્યા. બ્રિટિશ ચૂંટણી ભારતીય એક્ટ 1909 સમિતિઓ મુસ્લિમો માટે અનામત કચેરીઓ સંખ્યા વધારીને મુસ્લિમ લીગ માતાનો પિટિશન કેટલાક ઓળખાય છે. મુસ્લિમ લીગ હિન્દૂ-પ્રભુત્વ કોંગ્રેસ તેના separateness પર આગ્રહ, એ વૉઇસ તરીકે “અંદર એક રાષ્ટ્ર રાષ્ટ્ર જ છે.”

===================================================================

બંગાળ, 1905 પાર્ટીશન
બંગાળ પાર્ટીશન (1905): મુખ્ય લેખ

1905 જુલાઈ, લોર્ડ કર્ઝન, વાઈસરોય અને ગર્વનર-જનરલ (1899-1905), વહીવટી કાર્યક્ષમતા માં વિશાળ અને વધુ વસ્તી ધરાવતું ક્ષેત્રમાં સુધારાઓ માટે ઉપનામના બંગાળના પ્રાંતના પાર્ટીશન આદેશ આપ્યો છે. [8] આ પણ વધારો કારણે justifications હતી મુસ્લિમો અને બંગાળમાં પ્રભુત્વ હિન્દૂ પ્રથા વચ્ચે તકરાર. જોકે, ભારતીયો બ્રિટીશ દ્વારા પ્રયાસ બંગાળમાં વધતા રાષ્ટ્રીય ચળવળ વિક્ષેપ અને હિન્દુઓ અને પ્રદેશમાં મુસ્લિમ વિભાજિત તરીકે પાર્ટીશન જોઈ. બંગાળી હિન્દૂ બુદ્ધિજીવી વર્ગ સ્થાનિક અને રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં પર નોંધપાત્ર અસર ગલનબિંદુ. પાર્ટીશન બંગાળી બળજબરીપૂર્વક. ફક્ત સરકારી ભારતીય જાહેર અભિપ્રાય સંપર્ક નિષ્ફળ હતી, પરંતુ આ ક્રિયા અસર બ્રિટિશ ભાગલા પાડો અને રાજ ઉકેલવા દેખાયા હતા. વ્યાપક આંદોલન શેરીઓ અને પ્રેસ પરિણમી, અને કોંગ્રેસ સ્વદેશી ના બેનર હેઠળ બ્રિટીશ પેદાશો બહિષ્કાર હિમાયત કરી હતી. હિન્દુઓ દરેક અન્ય wrists પર રાખી ભોગવીને અને Arandhan (રાંધવા કોઈ ખોરાક નથી) અવલોકન દ્વારા એકતા દર્શાવે છે. આ સમય દરમિયાન બંગાળી હિન્દૂ રાષ્ટ્રવાદીઓ ઝેરી અખબાર લેખો લખવાનું શરૂ હતા અને રાજદ્રોહ સાથે ચાર્જ. Brahmabhandav ઉપાધ્યાય, એક હિન્દૂ અખબાર સંપાદક જે મદદ ટાગોર શાંતિનિકેતન ખાતે તેમની શાળાના અધિષ્ઠાપિત કરવા માટે, કેદ થયું હતું અને પ્રથમ સ્વતંત્રતા માટે 20 મી સદીના સંઘર્ષ બ્રિટિશ કબજો માં મૃત્યુ શહીદ. 1911 માં નિર્ણય ઉલટાવી હતી અને બંગાળ સંયુક્ત હતી.

=================================================================

All India Muslim League

આ બધા ભારત મુસ્લિમ લીગ બધા ઢાકા (હાલનું બાંગ્લાદેશ) ભારત મોહમ્મદન શૈક્ષણિક સંમેલન, 1906 માં સંજોગો કે 1905 માં બંગાળ પાર્ટીશન પર પેદા હતા સંદર્ભમાં દ્વારા સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. રાજકીય બ્રિટિશ ભારતમાં મુસ્લિમ ડાયસ્પોરા, મુસ્લિમ લીગ રૂચિ સુરક્ષિત પક્ષ હોવાથી ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ 1940 માં દરમ્યાન નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી અને ભારતીય ઉપખંડમાં પાકિસ્તાન બનાવટ પાછળ ડ્રાઇવિંગ અમલમાં વિકાસ. [9]
1906 માં, મહોમ્મદ અલી જિન્નાહ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ, જે સૌથી ભારતીય રાજકીય સંગઠન હતું જોડાયા. તે સમયે કોંગ્રેસ સૌથી જેમ, જિન્નાહ તરફેણમાં સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા, ન ભારત માટે લાભદાયી તરીકે શિક્ષણ, કાયદો, સંસ્કૃતિ અને ઉદ્યોગ પર બ્રિટિશ અસર આવે છે. જિન્નાહ એ sixty સભ્ય શાહી વિધાન પરિષદ પર સભ્ય બની ગયા હતા. કાઉન્સિલ કોઈ વાસ્તવિક શક્તિ અથવા સત્તા હતી, અને બિન-ચૂંટાયેલી તરફી-રાજ વફાદારો અને યુરોપિયનો મોટી સંખ્યામાં સમાવેશ થાય છે. તેમ છતાં, જિન્નાહ ચાઇલ્ડ મેરીજીઝ અંકુશ એક્ટ પસાર કરવા હતી, મુસ્લિમ (ધાર્મિક endowments) waqf અને legitimization એ Sandhurst સમિતિ, કે જે દેહરાદૂન ખાતે ભારતીય લશ્કરી એકેડમી સ્થાપિત મદદ માટે નિમણૂક કરવામાં આવી હતી વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન. [10] હું જિન્નાહ બ્રિટિશ યુદ્ધ પ્રયાસ ટેકો અન્ય ભારતીય ઉદારમતવાદીઓ જોડાયા, એવી આશામાં કે ભારતીયો રાજકીય સ્વતંત્રતા સાથે rewarded આવશે.

===============================================================

પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ

પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ
ભારત સંરક્ષણ અધિનિયમ 1915
આ ફોટોગ્રાફ એક દુર્બળ ભારતીય ભૂમિસેના સૈનિક જે બચી બતાવે કટ ઓફ ઘેરો

વિશ્વ યુદ્ધ એ યુનાઇટેડ કિંગડમ તરફ એક પ્રેમ અને શુભેચ્છા ની અભૂતપૂર્વ મુખ્ય પ્રવાહના રાજકીય નેતૃત્વ અંદર, પ્રવાહનો ભારતીય બળવો પ્રારંભિક બ્રિટિશ ભય વિરુદ્ધ સાથે શરૂ થયું. ભારત બ્રિટિશ યુદ્ધ પ્રયાસ મોટા પાયે પુરુષો અને સ્ત્રોતો દ્વારા પૂરી યોગદાન આપ્યું છે. 1.3 મિલિયન ભારતીય સૈનિકો અને કામદારો યુરોપ, આફ્રિકા, અને સેવા મધ્ય પૂર્વ , જ્યારે બંને ભારતીય સરકાર અને રાજકુમારો ખોરાક, નાણાં, અને દારૂગોળો મોટી પુરવઠો મોકલ્યો છે. જો કે, બંગાળ અને પંજાબ ઓફ hotbeds રહી વિરોધી કોલોનીની પ્રવૃત્તિઓ . બંગાળમાં નેશનાલિઝમ, વધુને વધુ નજીકથી પંજાબ માં unrests સાથે કડી થયેલ છે, પૂરતી નોંધપાત્ર લગભગ પ્રાદેશિક વહીવટ લકવો હતી. [11] [12]

વિદેશી કાવતરાં કોઇ ભારત અંદર ભારતીયો પર નોંધપાત્ર અસર હતી, અને ત્યાં કોઈ મુખ્ય mutinies અથવા હિંસક outbursts હતા. જો કે, તેઓ બ્રિટીશ અધિકારીઓ વચ્ચે બંડ ના ગહન ભય પરિણમી હતી, તેમને ભારે બળ કરવા માટે રજૂઆત માં ભારતીયો ડરાવવું તૈયાર. [13]
યુદ્ધ માટે રાષ્ટ્રવાદી પ્રતિભાવ

ની ત્યાર બાદ વિશ્વ યુદ્ધ I , ઊંચા દર અકસ્માત, soaring ભારે કરવેરા, વ્યાપક દ્વારા સંયુક્ત ફુગાવો ઈન્ફલ્યુએન્ઝા યુદ્ધ દરમિયાન રોગચાળો અને વેપાર ભંગાણ ભારતમાં માનવ દુઃખ escalated.

પૂર્વ-યુદ્ધ રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ અંદર મધ્યમ અને ઉગ્રવાદી જૂથો તરીકે પુનઃસજીવન ચળવળ તેમની વચ્ચેના તફાવતો જળમગ્ન કરવા માટે એક એકીકૃત ફ્રન્ટ તરીકે ઊભી છે. તેઓ યુદ્ધ દરમિયાન બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય તેમના પ્રચંડ સેવાઓ એવી દલીલ કરી હતી વળતર માંગી, અને સ્વ નિયમ માટે ભારતીય ક્ષમતા દર્શાવ્યું હતું. 1916 માં, કોંગ્રેસ નહોતી સફળ લખનૌ સંધિ , રાજકીય અને વિસ્તારમાં ઇસ્લામ ભવિષ્યમાં સત્તા સોંપણી ના મુદ્દાઓ પર મુસ્લિમ લીગ સાથે કામચલાઉ જોડાણ.
બ્રિટિશ સુધારાઓ

બ્રિટિશ પોતાને “દામ અને દંડની” ભારત આધાર યુદ્ધ દરમિયાન માન્યતા અને ફરી રાષ્ટ્રવાદી માગણીઓ માટે જવાબ અભિગમ અપનાવ્યો હતો. 1917 ઓગસ્ટ, એડવિન મોન્ટાગુ , ભારત માટે સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ, એક દ્રશ્ય સાથે સંસદમાં ઐતિહાસિક જાહેરાત કરી હતી કે ભારત માટે બ્રિટિશ નીતિ “વહીવટ દર શાખા હતું ભારતીયો સંડોવણી વધારો અને સ્વ-સંચાલિત સંસ્થાઓ ની ક્રમિક વિકાસ કરવામાં ભારત જવાબદાર સરકાર પ્રગતિશીલ બ્રિટીશ સામ્રાજ્યનો એક અભિન્ન ભાગ તરીકે અનુભૂતિ છે. ” સૂચિત માપ હાંસલ ઓફ અર્થ પાછળથી માં સ્થાપિત થઇ ગયો હતા ભારત 1919 એક્ટ સરકાર , જે વહીવટ દ્વિ સ્થિતિ સિદ્ધાંત, અથવા દ્વિમુખી રાજ્યપદ્ધતિ, જેમાં બંને ચૂંટાયા ભારતીય ધારાસભ્યો અને નિમાયેલ બ્રિટીશ અધિકારીઓ પાવર શેર રજૂ કરેલ છે. આ કાયદો પણ કેન્દ્રિય અને પ્રાંતીય વિધાનસભા વિસ્તૃત અને ફ્રેન્ચાઇઝ નોંધપાત્ર widened. દ્વિમુખી રાજ્યપદ્ધતિ ગતિ પ્રાંતીય સ્તરે અમુક વાસ્તવિક ફેરફારો માં સુયોજિત થયેલ છે: કૃષિ, જેમ કે બિન વિવાદાસ્પદ અથવા “ટ્રાન્સફર” પોર્ટફોલિયોના, સંખ્યા, સ્થાનિક સરકાર, આરોગ્ય, શિક્ષણ, અને જાહેર કામ કરે છે, ઉપર ભારતીયો માટે આપવામાં આવ્યા હતા, જેમ કે વધુ સંવેદનશીલ બાબતો જ્યારે ફાઇનાન્સ, કરવેરા, અને કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા તરીકે પ્રાંતીય બ્રિટિશ સંચાલકો દ્વારા જાળવી રાખવામાં આવ્યા હતા. [14]
ગાંધી ભારતમાં આગમન

આ પણ જુઓ: જલીયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ

1918 માં ખેડા અને Champaran satyagrahas સમયે, ગાંધી

મોહનદાસ કરમચંદ (ગાંધી મહાત્મા ગાંધી ), ભારતીય રાષ્ટ્રવાદી ચળવળમાં અગ્રણી નેતા કરવામાં આવ્યો હતો , દક્ષિણ આફ્રિકા , અને હતી મૂળભૂત ભેદભાવ અને અપમાનજનક શ્રમ તેમજ જેમ દમનકારી પોલીસ નિયંત્રણ સારવાર ગાયક વિરોધી આવી Rowlatt કાયદાઓ . આ વિરોધ દરમિયાન, ગાંધી ખ્યાલ perfected હતી satyagraha છે, કે જે બાબા ની ફિલસૂફી દ્વારા પ્રેરણા આપી હતી રામ સિંઘ (અગ્રણી માટે પ્રખ્યાત Kuka માં મુવમેન્ટ પંજાબ 1872 માં). 1914 જાન્યુઆરી (સાથે સાથે તે પહેલાં પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ શરૂ કર્યું હતું) ગાંધી સફળ થયું હતું. ભારતીયો સામે નફરત કાયદો રદ કરવામાં આવી હતી અને તમામ ભારતીય રાજકીય કેદીઓને જનરલ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા જાન્યુ Smuts . [15]

ગાંધી માટે ભારત પાછા ફર્યા, 6 જાન્યુઆરી 1915 અને શરૂઆતમાં એક રાષ્ટ્ર-રાજ્ય માટે કોલ સાથે રાજકીય ઝઘડો દાખલ કરેલ હોય, પરંતુ એકીકૃત પ્રદેશ વાણિજ્ય-આધારિત આધાર કે, કોંગ્રેસ પક્ષ માટે કહેતી હતી. ગાંધી માનતા હતા કે ઔદ્યોગિક વિકાસ અને શૈક્ષણિક વિકાસ કે યુરોપિયનો તેમની સાથે લાવ્યા હતા ભારતની સમસ્યાઓ ઘણા હળવું કરવું જરૂરી હતા. ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે , એક પીઢ અને ભારતીય કોંગ્રેસના નેતા છે, ગાંધી માર્ગદર્શક બન્યા. માતાનો ગાંધી બિન હિંસક વિચારો અને વ્યૂહરચનાઓ નાગરિક અસહકાર શરૂઆતમાં કેટલાક ભારતીયો અને કોંગ્રેસમેન માટે અવ્યવહારુ દેખાયા હતા. માતાનો ગાંધી પોતાના શબ્દોમાં, “નાગરિક અસહકાર unmoral કાનૂની enactments ઓફ સિવિલ ભંગ છે.” તે હાથ ધરવામાં જે ભ્રષ્ટ રાજ્ય સહકાર સાથે પાછી દ્વારા બિન હિંસક કરી હતી. માતાનો ગાંધી સામાન્ય લોકો લાખો પ્રેરણા ક્ષમતા સ્પષ્ટ બની હતી જ્યારે તેણે ઉપયોગમાં satyagraha વિરોધી Rowlatt પંજાબ એક્ટ વિરોધ દરમ્યાન. ગાંધી લોકમાન્ય તિલક માટે મહાન આદર હતો. તેમના કાર્યક્રમો બધા માતાનો તિલક “Chatusutri” કાર્યક્રમ દ્વારા પ્રેરણા મળી હતી.

માતાનો ગાંધી દ્રષ્ટિ તરત ચળવળ માં નિયમિત ભારતીયો લાખો લાવવા જોઈએ, તે રાષ્ટ્રીય એક એક elitist સંઘર્ષ ટ્રાન્સફોર્મિંગ. આ કારણ માટે રાષ્ટ્રવાદી રૂચિ અને ઉદ્યોગો કે સામાન્ય ભારતીયો અર્થતંત્ર રચના સમાવેશ થાય છે વિસ્તારવામાં આવ્યો હતો. ઉદાહરણ તરીકે, માં Champaran , બિહાર ગાંધી, અત્યંત ગરીબ sharecroppers અને ભૂમિહીન ખેડૂતો જે દમનકારી કર ચૂકવણી અને નિર્વાહ પાક જે તેમના ખોરાકનો પુરવઠો રચના ખર્ચ અંતે રોકડ પાક વૃદ્ધિ થઈ રહી ફરજ પડી હતી અવદશા ચેમ્પિયન. પાક તેઓ થયો માંથી નફો તેમના નિર્વાહ માટે પૂરો પાડવા માટે અપૂરતી હતી.

કાર્ટુન પંચ 14 જુલાઈ 1920 “ભયાનક” સામાન્ય ડાયર તરીકે મોન્ટાગુ લેબલીંગ ની અમૃતસર હત્યાકાંડ તેમની ભૂમિકા માટે પ્રસંગ પર,

સુધારણાની હકારાત્મક અસર ગંભીરતાથી દ્વારા 1919 માં કરવામાં આવી હતી અનિર્ણીત Rowlatt અધિનિયમ , નામ પછી અગાઉના વર્ષના ભલામણો કરવા માટે કરવામાં શાહી વિધાન પરિષદ દ્વારા Rowlatt કમિશન . આ Rowlatt એક્ટ અસાધારણ શક્તિઓ સાથે વાઈસરોય સરકાર નિહિત કરવા માટે દબાવો silencing, ટ્રાયલ વિના રાજકીય કાર્યકરો અટકાયતમાં રાખવા, અને કોઈ પણ એક વોરન્ટ વગર રાજદ્રોહ કે રાજદ્રોહ ની શંકાસ્પદ વ્યક્તિઓ દ્વારા ધરપકડ રાજદ્રોહ દબાવી દેવું. વિરોધ માં કામ (એક રાષ્ટ્રીય અંત hartal ) કહેવાય હતો, વ્યાપક શરૂઆતમાં ચિહ્નિત, ન હોવા છતાં રાષ્ટ્રવ્યાપી લોકપ્રિય અસ્વસ્થતા.

આ કૃત્યો દ્વારા દીધા આંદોલન નિદર્શન પર બ્રિટીશ હુમલા તરફ દોરી, 13 એપ્રિલ 1919 ના રોજ પરાકાષ્ઠા માં, જલીયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ (પણ તરીકે ઓળખાય છે અમૃતસર હત્યાકાંડ માં) અમૃતસર , પંજાબ. બ્રિટિશ લશ્કરી કમાન્ડર બ્રિગેડિયર જનરલ- રેગિનાલ્ડ ડાયર , મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર-કમ બહાર નીકળો બ્લૉક, અને તેના સૈનિકો ઓર્ડર માટે 15,000 કેટલાક પુરુષો, સ્ત્રીઓ, બાળકો અને એક નિઃશસ્ત્ર અને unsuspecting ભીડ માં આપ્યું. તેઓ જલીયાંવાલા બાગ છે, કોટ કોર્ટયાર્ડ ખાતે બેઠક કરી હતી, પરંતુ ડાયર તમામ બેઠકો પર પ્રતિબંધ હતો અને બધા ભારતીયો એક પાઠ શીખવે છે દરખાસ્ત [16] . 1.651 ગણતરીઓના કુલ કાઢી મૂકવામાં આવ્યા હતા 379 લોકો માર્યા ગયા (એક સત્તાવાર બ્રિટિશ કમિશન મુજબ છે; ભારતીય અંદાજ પ્રમાણે 1.499 તરીકે ઉચ્ચ અને હત્યાકાંડ 1.137 ઘાયલ હતા. [17] ડાયર માટે નિવૃત્ત ફરજ પડી હતી પરંતુ બ્રિટનમાં એક હીરો તરીકે ઓળખાવી , ભારતીય રાષ્ટ્રવાદીઓને કે સામ્રાજ્ય બ્રિટનમાં નથી, પરંતુ ભારતમાં જાહેર અભિપ્રાય માટે આભારી હતી દર્શાવીને. [18] ઘર નિયમ અને પ્રતિષ્ઠા ના યુદ્ધ આશા વિસર્જન અને ફાટ કે સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા ટૂંકા બ્રીજવાળા કરી શકાયું નથી ખોલી એપિસોડ. [19]
બિન-સહકાર હિલચાલ

મુખ્ય લેખ: મોહનદાસ ગાંધી અને બિન-સહકાર ચળવળ

1918 ના અંતમાં તરીકે તરીકે સ્વતંત્રતા ચળવળ એક elitist અત્યાર સુધી ભારત પ્રવાહોની દૂર એક એકીકૃત પ્રદેશ વાણિજ્ય-લક્ષી અને ભાગ્યે જ એક સંયુક્ત રાષ્ટ્ર માટે કૉલ પર ફોકસ અનિવાર્યપણે ચળવળ હતી. ગાંધી કે બધા બદલાયેલ છે અને તે સામૂહિક ચળવળ હતી.
પ્રથમ ચળવળ બિન-સહકાર

કોંગ્રેસ ની 1920 સપ્ટેમ્બર કલકત્તા સત્ર પર, ગાંધી માટે Khilafat આધાર તેમજ સ્વરાજ (સ્વ નિયમ) માટે બિન-સહકાર ચળવળ શરૂ કરવાની જરૂર છે અને અન્ય નેતાઓ કેળવી હતી. પ્રથમ satyagraha ચળવળ ઉપયોગ વિનંતી કરી ખાદી માંથી ખસેડેલ તે માટે વિકલ્પો અને ભારતીય સામગ્રી બ્રિટન . તે પણ લોકોને વિનંતી કરી બ્રિટિશ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને કાયદો કોર્ટ બહિષ્કાર; સરકારી નોકરી પરથી રાજીનામું; માટે ટેક્સ ચૂકવવા ઇન્કાર; અને બ્રિટીશ શીર્ષકો અને સન્માન ત્યાગવું. છતાં આ અંતમાં પણ આવી નવી ની રચનાઓ અસર ભારત 1919 એક્ટ સરકાર , ચળવળ વ્યાપક લોકપ્રિય આધાર આનંદ, અને અવ્યવસ્થા ના પરિણામ અપ્રતિમ તીવ્રતા વિદેશી નિયમ એક ગંભીર પડકાર રજૂ કરી છે. જો કે, ગાંધી બોલ કહેવાય નીચેના ચળવળ Chauri Chaura ઘટના, જે ગુસ્સો ટોળું હાથમાં અંતે વીસ-બે પોલીસ મૃત્યુ હતી.

પક્ષ સભ્યપદ માટે ટોકન ફી ચૂકવવા તૈયાર કોઈને પણ ખોલવામાં આવી હતી, અને સમિતિઓ એક વંશવેલો સ્થાપના કરવામાં આવી હતી અને શિસ્ત અને અત્યાર સુધી આકારહીન અને પ્રસરેલા ચળવળ ઉપર નિયંત્રણ માટે જવાબદાર બને છે. પક્ષ શ્રેષ્ઠ સંસ્થા એક માસ રાષ્ટ્રીય અપીલ અને ભાગીદારી કરવા માટે રૂપાંતરિત કરવામાં આવી હતી.

ગાંધી જેલમાં ઓફ 1922 થી છ વર્ષ સજા કરવામાં આવી હતી, પરંતુ બે સેવા પછી પ્રકાશિત થયેલ છે. જેલમાં તેના પ્રકાશન પર, તે સેટ સાબરમતી આશ્રમ માં અમદાવાદ , નદી કાંઠાઓ પર સાબરમતી , આ અખબાર યંગ ભારત સ્થાપના કરી, અને હિન્દૂ સમાજ અંદર સામાજિક disadvantaged રાખીને સુધારા શ્રેણી ઉદઘાટન – ગ્રામીણ ગરીબ, અને અછૂત . [20] [21]

આ યુગ કોંગ્રેસ પાર્ટી અંદર ભારતીયો નવી પેઢીના ઉદભવ જોયું સમાવેશ થાય છે, સી રાજગોપાલાચારી , જવાહરલાલ નેહરુ , વલ્લભભાઇ પટેલ , સુભાષ ચંદ્ર બોઝ અને અન્ય-જેઓ પાછળથી માટે ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના આગળ પડતા અવાજો રચવા આવે છે, તો ગાંધીજીના મૂલ્યો સાથે રાખવા કે કેમ, અથવા, જેમ બોસે કિસ્સામાં ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેના છે, અંતર વધારતા આગળ વધતું જતું તે.

ભારતીય રાજકીય વર્ણપટની વધુ જેમ કે બંને મધ્યમ અને આતંકવાદી પક્ષો છે, ઉદભવ દ્વારા કરવામાં આવી હતી, મધ્ય 1920 માં વધ્યો સ્વરાજ પાર્ટી , હિન્દૂ Mahasabha , ભારત સામ્યવાદી પક્ષ અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ . પ્રાદેશિક રાજકીય સંસ્થાઓ પણ બિન-હિતમાં પ્રતિનિધિત્વ ચાલુ બ્રાહ્મણો માં મદ્રાસ , Mahars માં મહારાષ્ટ્ર , અને શીખો પંજાબ છે. જો કે, Mahakavi જેવા લોકો સુબ્રમણ્યને ભારતી , Vanchinathan અને Neelakanda બ્રહ્મચારી બંને સ્વતંત્રતા અને બધી જાતિઓ અને સમુદાયો માટે સમાનતા માટે સંઘર્ષ લડાઇ તમિળનાડુ એક મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.
પૂર્ણ સ્વરાજ

ની ભલામણો ની અસ્વીકાર બાદ સિમોન કમિશન ભારતીયો દ્વારા, એક કોન્ફરન્સ બધા પક્ષ ખાતે આયોજન કરવામાં આવ્યું બોમ્બે મે 1928 માં. આ લોકો વચ્ચે અવરોધ એક અર્થમાં નાખવું અર્થ હતો. આ પરિષદ હેઠળ લાવતા સમિતિ નિયુક્ત મોતીલાલ નહેરુ માટે ભારત માટે બંધારણ ફરે. આ કલકત્તા ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ સત્ર બ્રિટિશ સરકારે જણાવ્યું 1929 ડિસેમ્બર દ્વારા ભારત સાંસ્થાનિક દરજ્જો સંપ, અથવા દેશભરમાં નાગરિક અસહકાર ચળવળ શરૂ કરવામાં આવશે. 1929 સુધીમાં, જોકે, વધતા રાજકીય અસંતુષ્ટ અને વધુને વધુ હિંસક પ્રાદેશિક ચળવળ મધ્યે છે, બ્રિટન પાસેથી સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા માટે કોલ માટે કોંગ્રેસ નેતૃત્વ અંદર વધારો કારણ શોધવા શરૂ કર્યું હતું. ના પ્રમુખપદ હેઠળ જવાહરલાલ નેહરુ તેના ઐતિહાસિક ખાતે લાહોર 1929 ડિસેમ્બર સત્ર, ભારતીય નેશનલ કૉંગ્રેસ એક બ્રિટિશ માંથી સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા માટે બોલાવવા ઠરાવ અપનાવી. તે કારોબારી સમિતી અધિકૃત કરવા માટે દેશભરમાં એક નાગરિક અસહકાર ચળવળ શરૂ. તે નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું કે 26 જાન્યુઆરી 1930 ભારત પર બધી જોઈએ તરીકે મનાવવામાં પૂર્ણ સ્વરાજ (કુલ સ્વતંત્રતા) ડે. ઘણા ભારતીય રાજકીય પક્ષો અને વિશાળ માત્રામાં યુનાઇટેડ ભારતીય ક્રાંતિકારીઓ માન અને ગર્વ સાથે દિવસ અવલોકન છે.

કરાચી સત્ર-1931 એક ખાસ સત્ર કોંગ્રેસ માટે ગાંધી-ઇરવીન કે દિલ્હી સંધિ સમર્થન રાખવામાં આવી હતી. પૂર્ણ સ્વરાજ ધ્યેય ચાલુ રાખ્યું હતું. બે ઠરાવો ફન્ડામેન્ટલ નેશનલ આર્થિક કાર્યક્રમ અને અન્ય અધિકારો પર દત્તક-એક હતા. જે ખાસ કરીને સત્ર memmorable હતી.

આ પ્રથમ વખત કોંગ્રેસ આઉટ જોડણી સ્વરાજ શું જનતા માટે અર્થ હતા.
સોલ્ટ માર્ચ અને નાગરિક અસહકાર

મુખ્ય લેખ: સોલ્ટ Satyagraha

ગાંધી તેના સૌથી પ્રસિદ્ધ અભિયાન, 400 [240 માઇલ] કિલોમીટર એક કૂચ તેમના આમજનતા પાસેથી બાંયધરી દ્વારા તેમના લાંબા એકાંત માંથી ઉભરી Ahmadabad માટે દાંડી ના કિનારે, ગુજરાત માર્ચ 11 અને 6 એપ્રિલ 1930 વચ્ચે. માર્ચ સામાન્ય રીતે દાંડી માર્ચ અથવા સોલ્ટ Satyagraha તરીકે ઓળખાય છે. દાંડી ખાતે, મીઠું પર બ્રિટીશ કર સામે વિરોધ છે, અને તેઓ અનુયાયીઓ હજારો દરિયાનું પાણી તેમના પોતાના મીઠું કરીને કાયદો તોડ્યો. તે 24 દિવસ લીધો માટે તેમને આ કૂચ પૂર્ણ કરવા માટે. દરેક દિવસે તે 10 માઈલ આવરી અને અનેક પ્રવચન આપ્યું હતું.

1930 એપ્રિલમાં ત્યાં હિંસક પોલીસ-ભીડ અથડામણ હતી કલકત્તા . 100,000 અંદાજે લોકો નાગરિક અસહકાર ચળવળના (1930-31) ના કોર્સ કેદ હતા, જ્યારે પેશાવર નિઃશસ્ત્ર નિદર્શન માં પર કાઢી મૂકવામાં આવ્યા હતા Qissa Khwani બજાર હત્યાકાંડ . બાદમાં ઘટના પછી નવા રચાયેલા catapulted Khudai Khidmatgar ચળવળ (સ્થાપક ખાન અબ્દુલ ગફાર ખાન નેશનલ દ્રશ્ય પર, ફ્રંટિયર ગાંધી). જ્યારે ગાંધી જેલ હતું, પ્રથમ રાઉન્ડ ટેબલ કોન્ફરન્સ લન્ડન 1930 માં નવેમ્બર રાખવામાં આવી હતી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ માંથી રજૂઆત વગર. કોંગ્રેસ પર પ્રતિબંધ આર્થિક satyagraha કારણે મુશ્કેલીઓ કારણે દૂર કરવામાં આવી હતી. ગાંધી, કોંગ્રેસ કાર્યકારી સમિતિની અન્ય સભ્યો સાથે, જેલ માંથી 1931 જાન્યુઆરી માં રજૂ કરવામાં આવી હતી.

માર્ચ 1931 માં, સંધિ ગાંધી-ઇરવીન સહી કરવામાં આવી હતી અને સરકાર માટે તમામ રાજકીય કેદીઓને મુક્ત સુયોજિત સંમત (હોવા છતાં, કી ક્રાંતિના કેટલાક મુક્ત સુયોજિત નહિં હતા અને ભગત સિંહ અને તેમની બે સામ્યવાદી માટે ફાંસીની સજા પાછી લેવામાં આવી ન હતી કે જે વધુ નથી ફક્ત તેને બહાર પરંતુ પોતે કોંગ્રેસ) સાથે કોંગ્રેસ સામે આંદોલન ઉગ્ર બની હતી. બદલામાં, ગાંધી માટે નાગરિક અસહકાર ચળવળના બંધ અને બીજા રાઉન્ડ ટેબલ કોન્ફરન્સ, જે લન્ડન માં સપ્ટેમ્બર 1931 માં આયોજન કરવામાં આવ્યું માં કોંગ્રેસ એકમાત્ર પ્રતિનિધિ તરીકે ભાગ લેવા સંમત થયા છે. જો કે, કોન્ફરન્સ 1931 ડિસેમ્બર નિષ્ફળતા માં અંત આવ્યો. ગાંધી માટે ભારત પાછા ફર્યા અને 1932 જાન્યુઆરી નાગરિક અસહકાર ચળવળ શરૂ કરવાનું નક્કી કર્યું.

આગામી થોડા વર્ષો માટે, કોંગ્રેસ અને સરકાર સંઘર્ષ અને વાટાઘાટો સ્થગિત કરવામાં આવી હતી ત્યાં સુધી શું બન્યું ભારત સરકારે 1935 એક્ટ બહાર hammered કરી શકાય છે. પછી રીતે, કોંગ્રેસ અને મુસ્લિમ લીગ વચ્ચે ઝઘડો સમાધાનાતીત બની હતી દરેક acrimoniously અન્ય પર આંગળી ચીંધી. મુસ્લિમ લીગ કોંગ્રેસ દાવો કરવા માટે ભારતના તમામ લોકો પ્રતિનિધિત્વ વિવાદાસ્પદ છે, જ્યારે કોંગ્રેસે મુસ્લિમ લીગ માતાનો બધા મુસ્લિમો ની આકાંક્ષાઓ વૉઇસ દાવો વિવાદાસ્પદ.
ચૂંટણી અને લાહોર ઠરાવ

મુખ્ય લેખ: લાહોર ઠરાવ

*

જિન્નાહ સાથે ગાંધી , 1944.

આ ભારત 1935 એક્ટ સરકાર માટે, દળદાર અને અંતિમ સંચાલન પર બંધારણીય પ્રયત્ન બ્રિટિશ ભારત ત્રણ મુખ્ય ગોલ કલાત્મક: છૂટક ફેડરલ માળખું અધિષ્ઠાપિત પ્રાંતીય સ્વાયત્તતા પ્રાપ્ત છે, અને અલગ મતદાનની દ્વારા લઘુમતી રૂચિ સુરક્શા. ફેડરલ જોગવાઈઓ, સંગઠિત કરવું હેતુ રજવાડાઓની કેન્દ્ર અને બ્રિટિશ ભારત, રાજકુમારો ની હાલની વિશેષાધિકારો સુરક્શા માં અનિશ્ચિતતા કારણે નથી અમલમાં આવી હતી. 1937 ફેબ્રુઆરી, જોકે, પ્રાંતીય સ્વાયત્તતા વાસ્તવિકતા બન્યા ત્યારે ચૂંટણી યોજાઇ હતી; કોંગ્રેસ પાંચ પ્રાંતમાં એક સ્પષ્ટ બહુમતી સાથે પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ તરીકે ઉભરી આવ્યું હતું અને બે ઉચ્ચ હાથ ધરવામાં છે, જ્યારે મુસ્લિમ લીગ નબળી કરી હતી.

1939 માં, વાઈસરોય Linlithgow માં ભારતમાં પ્રવેશ જાહેર બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પ્રાંતીય સરકારો સાથે ચર્ચા કર્યા વિના. વિરોધ માં, કોંગ્રેસ તેના ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ તમામ પૂછવામાં માટે સરકાર રાજીનામું. જિન્નાહ , ના પ્રમુખ મુસ્લિમ લીગ માટે, વાર્ષિક મુસ્લિમ લીગ સત્ર પર સહભાગીઓ સમજાવ્યા લાહોર 1940 માં અપનાવવામાં શું પાછળથી તરીકે જાણીતી આવી લાહોર ઠરાવ , બે અલગ અલગ સાર્વભૌમ રાષ્ટ્રો છે, એક માં ભારત વિભાગ માગણી મુસ્લિમ , અન્ય હિન્દૂ ; ક્યારેક તરીકે ઓળખાય બે નેશન થિયરી . તેમ છતાં આ વિચાર પાકિસ્તાન તરીકે 1930 ના પ્રારંભમાં કરવામાં હતી, ખૂબ થોડા તેને પ્રતિક્રિયા હતી. જો કે, અસ્થિર રાજકીય વાતાવરણ અને હિંદુ અને મુસ્લિમ વચ્ચે તણાવ મજબૂત માગ માં પાકિસ્તાન વિચાર ફેરવી.
ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ

મુખ્ય લેખ: ભારતીય સ્વતંત્રતા માટે ક્રાંતિકારી ચળવળ

થોડા છૂટાછવાયા બનાવો સિવાય, બ્રિટીશ શાસકો સામે સશસ્ત્ર બળવો 20 મી સદીના પ્રારંભમાં પહેલાં આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. ભારતીય ક્રાંતિકારી ભૂગર્ભ 20 મી સદીના પ્રથમ દાયકામાં દ્વારા વેગ ભેગી માં થતા જૂથો સાથે શરૂ કર્યું હતું, બંગાળ , મહારાષ્ટ્ર , ઓરિસ્સા , બિહાર , ઉત્તર પ્રદેશ , પંજાબ , અને પછી મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી શું હવે કહેવાય છે સહિત દક્ષિણ ભારત . વધુ જૂથો આસપાસ પથરાયેલા હતા , ભારત . ખાસ કરીને નોંધપાત્ર હિલચાલ માં થયું બંગાળ , આસપાસ ખાસ કરીને બંગાળ પાર્ટીશન 1905 માં, અને પંજાબ . [22] ભૂતપૂર્વ કિસ્સામાં, તે શિક્ષિત, શહેરી ચપળ અને સમર્પિત યુવા હતી મધ્યમ વર્ગ Bhadralok સમુદાય કે “ઉત્તમ નમૂનાના,” ભારતીય ક્રાંતિકારી, રચના આવ્યા [22] જ્યારે બાદમાં પંજાબ ગ્રામીણ અને લશ્કરી સમાજમાં પુષ્કળ આધાર આધાર હતો. જેવી સંસ્થાઓ Jugantar અને Anushilan સમિતિ 1900 માં ઉભરી હતી. ક્રાંતિકારી તત્ત્વજ્ઞાન અને ચળવળ કરવામાં તેમની હાજરી બંગાળમાં 1905 દરમ્યાન પાર્ટીશન લાગ્યું. બેશક, પ્રારંભિક માટે ક્રાંતિકારીઓ આયોજન પગલાંઓ દ્વારા લેવામાં આવી ઔરોબિંદો ઘોષ , તેમના ભાઇ Barin ઘોષ , ભૂપેન્દ્રનાથ દત્તા વગેરે જ્યારે તેઓ રચના Jugantar 1906 માં એપ્રિલ પક્ષ છે. [23] Jugantar ની આંતરિક વર્તુળ તરીકે રચના કરવામાં આવી હતી Anushilan સમિતિ જે પહેલાથી જ હાજર હતો બંગાળ એક માવજત ક્લબ ઓફ બહાનું એક ક્રાંતિકારી સોસાયટી તરીકે મુખ્યત્વે.

આ Anushilan સમિતિ અને Jugantar સમગ્ર વિવિધ શાખાઓ ખોલી બંગાળ અને અન્ય ભાગોમાં ભારત અને યુવાન પુરુષો અને સ્ત્રીઓ ભરતી માટે ક્રાંતિકારી પ્રવૃતિ ભાગ લે છે. કેટલાક ખૂન અને looting કરવામાં આવ્યા હતા સાથે ઘણા ક્રાંતિકારીઓ કેદ અને આવી કેદ. આ Jugantar Barin ઘોષ જેવી પાર્ટી નેતાઓ બાઘ જતિન વિસ્ફોટકો બનાવવાની શરૂ. સિંગાપોરમાં રાજકીય આતંકવાદ નોંધપાત્ર ઘટનાઓ સંખ્યા હતા Alipore બોમ્બ કેસ છે, Muzaffarpur હત્યાનો પ્રયાસ કર્યો હતો અને ઘણા કાર્યકરો જીવન માટે દેશનિકાલ ઘણા સજા કરવામાં આવી હતી, જ્યારે Khudiram બોસે ફાંસી આપવામાં આવી હતી. ની સ્થાપના ભારત હાઉસ અને ભારતીય સોશિયોલોજિસ્ટ હેઠળ Shyamji કૃષ્ણ વર્મા માં લન્ડન 1905 માં પોતાની બ્રિટન માટે ક્રાંતિકારી ચળવળ હતી. 1 ના રોજ 1909 જુલાઈ, મદનલાલ Dhingra , એક ભારતીય નજીકથી લન્ડન શોટ મૃત વિલિયમ હટ્ટ કર્ઝન વાયલી માં એક બ્રિટિશ સાંસદ ભારત હાઉસ સાથે ઓળખાવી શકાય વિદ્યાર્થી લન્ડન . 1912 હતી દિલ્હી લાહોર કાવતરા હેઠળ આયોજન તેનાથી થતી ફોલ્લીઓની Behari બોસ , એક અગાઉના Jugantar સભ્ય, પછી હત્યા માટે ભારત વાઈસરોય ચાર્લ્સ હાર્ડિંગ . આ કાવતરું કરવા માટે 23 ડિસેમ્બર 1912 શાહી કેપિટલ સ્થાનાંતરિત પ્રસંગે પર વાઇસરૉયનું શોભાયાત્રા, બોમ્બ પ્રયાસ પરાકાષ્ઠાએ કલકત્તા માટે દિલ્હી . આ ઘટના ત્યાર બાદ, જલદ પોલીસ અને ઇન્ટેલિજન્સ પ્રયત્નો બ્રિટીશ ભારતીય પોલીસ દ્વારા કરવામાં આવી હતી બંગાળી અને Punabi ક્રાંતિકારી ભૂગર્ભ છે, જે ક્યારેક તીવ્ર માટે દબાણ હેઠળ આવી નાશ કરે છે. ફોલ્લીઓ Behari સફળતાપૂર્વક લગભગ ત્રણ વર્ષ માટે કેપ્ચર evaded. જો કે, સમય કે વિશ્વ યુદ્ધ યુરોપમાં ખોલી, બંગાળ (અને પંજાબ) માં ક્રાંતિકારી ચળવળ પુનઃસજીવન ગયા અને એટલા મજબૂત કરવા માટે લગભગ સ્થાનિક વહીવટ લકવો હતી. [11] [12] 1914 માં, ભારતીય ક્રાંતિકારીઓ બ્રિટિશ સામે કાવતરાં કરવામાં નિયમ છે, પરંતુ આ યોજના નિષ્ફળ હતું અને ઘણા ક્રાંતિકારીઓ જીવનમાં ભોગ અને અન્ય ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ સેલ્યુલર જેલ (Kalapani) ને મોકલવામાં આવે છે. દરમિયાન પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ , ક્રાંતિકારીઓએ આયાત કરવા માટે આયોજન પાસેથી હથિયારો અને દારૂગોળાની જર્મની અને સ્ટેજ બ્રિટિશ સામે સશસ્ત્ર ક્રાંતિની. [24]

આ Ghadar પાર્ટી વિદેશમાં માંથી સંચાલન અને ભારતમાં ક્રાંતિકારીઓ સાથે મળીને. આ પક્ષ મદદ ભારત અંદર ક્રાંતિકારીઓ વિદેશી શસ્ત્ર પકડી કેચ કરવા આવી હતી.

પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ બાદ, ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ માટે ધીમે ધીમે ક્ષય, કારણ કે તે મુખ્ય અગ્રણી નેતાઓ ધરપકડ કારણે setbacks સહન કરવાનું શરૂ કર્યું. 1920 ના દાયકામાં, અમુક ક્રાંતિકારી કાર્યકરો માટે reorganize શરૂ કર્યું હતું.
[ ફેરફાર કરો ] Kakori કાવતરુ (9 ઑગસ્ટ 1925)

ક્રમમાં હથિયારો દ્વારા બ્રિટીશ શાસન ધ્વંસ માટે, લૂંટ વિચાર દ્વારા કલ્પના કરવામાં આવી હતી રામ પ્રસાદ Bismil અને Ashfaqullah ખાન જે સંકળાયેલ હિન્દુસ્તાન રિપબ્લિકન એસોસિએશન (HRA છે, જે 1928 માં HSRA અથવા હિન્દુસ્તાન સમાજવાદી રિપબ્લિકન એસોસિએશન બન્યું) છે કે જે કેરી રચના કરવામાં આવી હતી બહાર ક્રાંતિકારી સામે પ્રવૃત્તિઓ ભારતમાં બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય . આ HRA હેતુ માટે બ્રિટિશ સરકાર સામે સશસ્ત્ર ક્રાંતિ લઈ આવી હતી. સંસ્થા પુરવઠા માટે નાણાં જરૂરી હથિયારો , અને તેથી Bismil એક ઉત્તરીય રેલવે લાઇન પર ટ્રેન લૂંટ કરવાનું નક્કી કર્યું. [25] આ લૂંટ યોજના દ્વારા ચલાવવામાં આવી હતી રામ પ્રસાદ Bismil , Ashfaqulla ખાન , રાજેન્દ્ર લહેરી , Chandrasekhar આઝાદ , Sachindra બક્ષી , Keshab ચક્રવર્તી (કેબી હેડગેવાર ની નકલી નામ), Manmathnath ગુપ્તા , મુરારિના શર્મા (મુરારિના લાલ ગુપ્ત નકલી નામ), Mukundi લાલ (Mukundi લાલ ગુપ્તા). [26] [27] [28] આ ઐતિહાસિક ઘટના ફૂટ 40 જોડાયેલા વ્યક્તિઓ માટે HRA ધરપકડ હતા અને એક કાવતરા કેસ દાખલ કરવામાં આવી હતી જેમાં 4 મૃત્યુ અને 16 અન્ય લોકો માટે સજા કરવામાં આવી હતી 2 વર્ષ થી જીવન આયાત કરવા માટે વિવિધ કેદ આપવામાં આવી હતી.

હિન્દુસ્તાન સમાજવાદી રિપબ્લિકન એસોસિએશન ઓફ નેતૃત્વ હેઠળ રચના કરવામાં આવી Chandrasekhar આઝાદ . ભગત સિંહ અને Batukeshwar દત્ત અંદર બોમ્બ પથ્થરમારો સેન્ટ્રલ ધારાસભા 8 એપ્રિલ 1929 માં જાહેર સલામતી બિલ અને વ્યાપારના વિવાદોમાં બિલ ઓફ પેસેજ સામે વિરોધ. ટ્રાયલ (સેન્ટ્રલ એસેમ્બલી બૉમ્બ કેસ) પછી, ભગત સિંહ , Sukhdev અને Rajguru 1931 માં ફાંસી આપવામાં આવી હતી. Allama Mashriqi સ્થાપના Khaksar Tehreek કરવા માટે સ્વતંત્રતા ચળવળ પ્રત્યે ખાસ કરીને મુસ્લિમો દિશામાન. [29]

સુર્યા સેન , અન્ય કાર્યકરો સાથે છે, raided ચિત્તાગોંગ 18 એપ્રિલ 1930 શસ્ત્રાગાર માટે શસ્ત્રો અને દારૂગોળો મેળવે છે અને સરકારી સંચાર પદ્ધતિ નાશ કરવા માટે એક સ્થાનિક શાસન અધિષ્ઠાપિત કરો. Pritilata Waddedar માં યુરોપીયન ક્લબ પર હુમલો પગલે ચિત્તાગોંગ 1932 માં, જ્યારે બિના દાસ હત્યા કરવાનો પ્રયાસ કર્યો સ્ટેનલી જેકસન , ગવર્નર બંગાળ ના દીક્ષાન્ત હોલ અંદર કલકત્તા યુનિવર્સિટી . નીચેના ચિત્તાગોંગ શસ્ત્રાગાર RAID કિસ્સામાં, સુર્યા સેન ફાંસી આપવામાં આવી હતી અને કેટલાક અન્ય જીવન માટે નિકાલ કરવામાં આવી હતી સેલ્યુલર જેલ માં આંદામાન . આ બંગાળ સ્વયંસેવકો 1928 માં સંચાલન શરૂ કર્યું. 8 ના રોજ 1930 ડિસેમ્બર Benoy – બાદલ – દિનેશ પક્ષનું ત્રણેય સચિવાલય દાખલ રાઈટર્સ બિલ્ડીંગ માં કોલકાતા અને Col. એનએસ સિમ્પસન, પ્રીઝન્સ ના ઇન્સ્પેક્ટર જનરલ હત્યા.

13 ના રોજ 1940 માર્ચ, ઉધમ સિંઘ શોટ માઈકલ O’Dwyer , સામાન્ય રીતે તેના માટે જવાબદાર આયોજન અમૃતસર હત્યાકાંડ લન્ડન છે. જોકે, આ રાજકીય 1930 ના અંતમાં બદલાઈ દૃશ્ય તરીકે – મુખ્ય પ્રવાહના ઘણા બ્રિટીશ દ્વારા ઓફર વિકલ્પો વિચારી નેતાઓ સાથે અને ધાર્મિક નાટક માં આવતા રાજકારણ સાથે – ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ ધીમે ધીમે ઘટાડો થયો હતો. ઘણા ભૂતકાળમાં ક્રાંતિકારીઓ જોડાયા દ્વારા રાજકારણના મુખ્ય પ્રવાહમાં જોડાયા કોંગ્રેસ અને અન્ય પક્ષો, ખાસ કરીને સામ્યવાદી રાશિઓ છે, જ્યારે કાર્યકરો ઘણા રાખો હેઠળ સમગ્ર દેશમાં અલગ અલગ જેલ રાખવામાં આવ્યા હતા.
ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ ની પરાકાષ્ઠા

સમગ્ર દેશમાં ભારતીયો પર વિભાજીત થયા બીજા વિશ્વયુદ્ધ તરીકે Linlithgow સલાહ વિના, ભારતીય પ્રતિનિધિઓ એકતરફી ભારત ની બાજુ પર યુદ્ધનો જાહેર કર્યું હતું સાથી . માતાનો Linlithgow ક્રિયા વિરોધ માં, સમગ્ર કોંગ્રેસ નેતૃત્વ સ્થાનિક સરકાર કૌસિલ થી રાજીનામું આપ્યું. જો કે, ઘણા બ્રિટીશ યુદ્ધ પ્રયાસ આધાર માગતા હતા, અને ખરેખર તો બ્રિટીશ ભારતીય સેના એક સૌથી મોટી સ્વયંસેવક દળોએ હતા, યુદ્ધ દરમિયાન 205.000 પુરુષો નંબરવાળી. [30] દરમિયાન ખાસ કરીને બ્રિટન યુદ્ધ , ગાંધી જંગી નાગરિક અસહકાર ચળવળ માટે કોલ્સ પ્રતિકાર એ જ રીતે અંદર બહાર તેમના પક્ષ તરફથી આવ્યા હતા, એમ કહીને તેમણે નાશ બ્રિટનની રાખ ના ભારત સ્વતંત્રતા નથી પહોંચવા નહોતી છે. જો કે, યુદ્ધ પોતાની બદલાતી નસીબ જેવા સ્વતંત્રતા ચળવળ માટે ત્રણ હલનચલન કે સ્વતંત્રતા માટે સંઘર્ષ 100 વર્ષ પરાકાષ્ઠા રચના ઉદય થયો હતો.

આ પ્રથમ, Kakori ષડયંત્ર (9 1925 ઑગસ્ટ), ભારતીય યુવાનો દ્વારા નેતૃત્વ હેઠળ કરવામાં પંડિત રામ પ્રસાદ Bismil બીજા હતી આઝાદ હિન્દ આગેવાની ચળવળ નેતાજી સુભાષ ચંદ્ર બોઝ , તેની શરૂઆત આ યુદ્ધના પ્રારંભમાં જોયું અને માગણી માંથી મદદ ધરી સત્તાઓ . અને એ જ તારીખ (9) થી 17 વર્ષ પછી પ્રથમ ત્રીજા એક 1942 ઓગસ્ટ તેની શરૂઆત છે કે જેના દ્વારા આવી હતી જોયું લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી [31] અને સામાન્ય ની નિષ્ફળતા પરિણામે માણસ ‘Cripps મિશન સાથે સંમતિ સુધી પહોંચવા યુદ્ધ પછી સત્તા ટ્રાન્સફર પર ભારતીય રાજકીય નેતૃત્વ.
ભારત છોડો આંદોલન

મુખ્ય લેખ: ભારત છોડો આંદોલન

આ ભારત છોડો (ભારત Chhodo Andolan) ચળવળ અથવા ઓગસ્ટ ચળવળ હતી નાગરિક અસહકાર ચળવળમાં ભારત 9 ઓગસ્ટ 1942 લોન્ચ કરવા માટે જવાબ ગાંધી ભારત તાત્કાલિક સ્વતંત્રતા માટે ‘ઓ કોલ અને બીજા વિશ્વ યુદ્ધ માટે ભારતીયો સામે મોકલવા. તે તમામ શિક્ષકો પૂછવામાં તેમના શાળા છોડી, અને અન્ય ભારતીયો દૂર તેમના લાગતાવળગતા નોકરી છોડી અને આ ચળવળ ભાગ લે છે. માતાનો ગાંધી રાજકીય પ્રભાવ કારણે, વિનંતી વસતિ મોટા પ્રમાણ પર અનુસરવામાં આવ્યું હતું.

યુદ્ધ ફાટી નીકળવાના સમયે, કોંગ્રેસ પાર્ટી કામ-સમિતિ સપ્ટેમ્બર 1939 માં Wardha બેઠક દરમિયાન હતી, જે એક ઠરાવ પસાર શરતી કટ્ટરવાદ સામે લડાઈ ટેકો આપે છે, [32] પરંતુ એવું કહેતા ધુત્કારી દીધી હતી જ્યારે તેઓ પરત સ્વતંત્રતા માટે જણાવ્યું હતું. માર્ચ 1942 માં, વધુને વધુ અસંતુષ્ટ માત્ર અનિચ્છાએ યુદ્ધમાં ભાગ પેટા ખંડમાં, અને યુદ્ધ પરિસ્થિતિમાં deteriorations સાથે સામનો યુરોપ અને દક્ષિણ પૂર્વ એશિયા અને ખાસ કરીને ભારતીય ટુકડીઓ–યુરોપ અને નાગરિક વસ્તી વચ્ચે વચ્ચે વધતી dissatisfactions સાથે ખંડ ઉપ, બ્રિટિશ સરકારે ભારત હેઠળ એક પ્રતિનિધિમંડળ મોકલવામાં સ્ટેફોર્ડ Cripps શું તરીકે જાણીતી આવી છે, ‘Cripps મિશન . આ મિશન હેતુ માટે સાથે વાટાઘાટો હતી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ સોદો કરવા માટે યુદ્ધ દરમિયાન પ્રગતિશીલ અને તાજ અને માંથી સત્તા સોંપણી વિતરણ પરત ફર્યા કુલ સહકાર મેળવવા વાઈસરોય ચૂંટાયેલા ભારતીય વિધાનસભા છે. જો કે, મંત્રણા નિષ્ફળ, કર્યા માટે સ્વ સરકાર તરફ સમયગાળા મુખ્ય માગ સંબોધવા નિષ્ફળ થયેલ છે, અને relinquished શકાય સત્તાઓ વ્યાખ્યા, જરૂરી મર્યાદિત આધિપત્ય-દરજ્જો ઓફર છે કે જે સંપૂર્ણપણે ભારતીય ચળવળ અસ્વીકાર્ય હતું portraying. [ 33] રાજ તેની માગ પૂરી કરવા માટે અને કુલ સ્વતંત્રતા પર અંતિમ શબ્દ મેળવવા માટે દબાણ કરવા માટે, કોંગ્રેસ માટે ભારત છોડો આંદોલન લાવવા નિર્ણય લીધો હતો.

ચળવળ ના હેતુ માટે લાવી હતી બ્રિટીશ સરકાર સાથીઓના યુદ્ધ પ્રયાસ બાન હોલ્ડિંગ દ્વારા મંત્રણાના ટેબલ છે. પરંતુ નક્કી માટે કોલ નિષ્ક્રિય અવરોધ કે ખાતરી છે કે જે ચળવળ માટે ગાંધી foresaw શ્રેષ્ઠ તેની શું કોલ દ્વારા વર્ણવવામાં આવે છે અથવા ડાઇ, 8 ઓગસ્ટ અદા ખાતે signified Gowalia ટેન્ક મેદાન બોમ્બે, કારણ કે ઓગસ્ટ ક્રાંતિ મેદાન ફરીથી નામ (ઓગસ્ટ ક્રાંતિ ) ગ્રાઉન્ડ. જો કે, સમગ્ર કોંગ્રેસ લગભગ નેતૃત્વ, અને રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ કેવળ, પ્રસૂતિ માં માતાનો ગાંધી ભાષણ પછી વીસ-ચાર કલાક કરતાં ઓછો મૂકવામાં આવ્યું હતું, અને કોંગ્રેસ khiland ની મોટી સંખ્યામાં જેલમાં યુદ્ધ બાકીના ખર્ચ હતા.

8 ઓગસ્ટ 1942 ના રોજ, ભારત છોડો ઠરાવ બધા ભારત કોંગ્રેસ સમિતિ (AICC) ના બોમ્બે સત્ર પર પસાર થયો હતો. આ ડ્રાફ્ટ દરખાસ્ત કે જો બ્રિટિશ માગણીઓ ન સંમત થવું નહોતી, એક વિશાળ નાગરિક અસહકાર શરૂ કરવામાં આવશે. જો કે, તે અત્યંત વિવાદાસ્પદ નિર્ણય કરવામાં આવ્યો હતો. Gowalia ટેન્ક પર, મુંબઇ ગાંધી, ભારતીયો વિનંતી કરવા માટે બિન-હિંસક નાગરિક અસહકાર અનુસરો. ગાંધી પ્રવાહોની કહ્યું સ્વતંત્ર રાષ્ટ્ર તરીકે કાર્ય કરવા અને બ્રિટીશ ઓર્ડર ન અનુસરો. બ્રિટિશ, પહેલેથી જ જાપાની સેના દ્વારા અગાઉથી સરહદ ભારત Burma માટે ફાળ કે ઘ્રાસકો પહોંચાડતું પછીના દિવસે, અંતે ગાંધી કેદ દ્વારા પ્રતિક્રિયા આગાખાન પેલેસ માં પુણે . કોંગ્રેસ પક્ષ માતાનો કારોબારી સમિતી, અથવા રાષ્ટ્રીય નેતૃત્વ બધા ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને એકસાથે અહમદનગર ફોર્ટ ખાતે કેદ. તેઓ પણ પક્ષ સાથે પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. મોટા પાયે વિરોધ પ્રદર્શનો અને દેશમાં યોજાઇ હતી. કામદાર યુનાઇટેડ ગેરહાજર masse રહ્યો અને સ્ટ્રાઇક તરીકે ઓળખાતા હતા. આ ચળવળ પણ વ્યાપક કૃત્યો જોયું ભાંગફોડ , ભારતીય હેઠળ મેદાન સંસ્થા આઉટ સંબંધિત પુરવઠો convoys પર બોમ્બ હુમલા કરવામાં, સરકારી ઇમારતો આગ પર સુયોજિત કરવામાં આવી હતી, વીજળી લાઇનો જોડાણ તૂટી ગયેલ હતા અને પરિવહન અને સંચાર લાઇન નાખ્યા હતા. કોંગ્રેસ સહિત અન્ય રાજકીય દળોએ, રેલીમાં ઝંપલાવ્યું હતું ઓછી સફળતા મળી મુસ્લિમ લીગ એક થાંભલા અને ચળવળ હેઠળ. જોકે, હતું movement.Theચળવળ વધુ એક નોંધપાત્ર મુસ્લિમ લોકો નિષ્ક્રિય આધાર મેળવવા માટે તરત અવજ્ઞા નેતૃત્વહીન અધિનિયમ કૃત્યો કે જે અહિંસા ના ગાંધી સિદ્ધાંત માંથી deviated સંખ્યા સાથે બની હતી. દેશના મોટા ભાગોમાં, સ્થાનિક ભૂગર્ભ સંસ્થાઓ ચળવળ હતી. જોકે, 1943 દ્વારા, ભારત છોડો બહાર petered હતી.
ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેના

મુખ્ય લેખ: ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેના , Arzi Hukumat-E-આઝાદ હિન્દ , અને નેતાજી સુભાષ ચંદ્ર બોઝ

આ પણ જુઓ: ધ લાસ્ટ લીજન Freies ઈન્ડેન , Battaglione આઝાદ Hindoustan , કેપ્ટ મોહન સિંઘ , ભારતીય સ્વતંત્રતા લીગ , અને ઇના ટ્રાયલ

યુદ્ધ માં ભારત મનસ્વી પ્રવેશ ખૂબ દ્વારા વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો નેતાજી સુભાષ ચંદ્ર બોઝ , જે કોંગ્રેસ પ્રમુખ કરવામાં આવી હતી બે વખત 1938 અને 1939 માં ચૂંટાયા હતા. યુદ્ધ માં ભાગીદારી સામે લૉબી – પ્રચાર બાદ, તેમણે 1939 માં કોંગ્રેસ માંથી રાજીનામું આપ્યું હતું અને એક નવો પક્ષ શરૂ બધા ભારત આગળ બ્લોક . 1940 માં, એક વર્ષ પછી યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યુ, બ્રિટીશ કલકત્તા માં કેદ હેઠળ બોસે મૂકી હતી. જો કે, તેઓ ભાગી અને તેના દ્વારા રીતે અફઘાનિસ્તાન , જર્મની માટે લેવી ધરી માટે સૈન્ય વધારવા માટે બ્રિટિશ લડવા માટે મદદ કરે છે. અહીં, તેઓ સાથે ઊભા Rommel ‘ભારતીય યુદ્ધકેદીઓ શું તરીકે જાણીતી આવી મુક્ત ભારત લીજન . બોસે તેમના માર્ગ આખરે કરવામાં જાપાનીઝ દક્ષિણ એશિયા, જ્યાં તેમણે રચના શું તરીકે જાણીતી આવી માટે આઝાદ હિન્દ સરકાર , એક કામચલાઉ વનવાસ માં મુક્ત ભારતીય સરકાર અને આયોજન ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેના ભારતીય સાથે યુદ્ધ કેદીઓ અને ભારતીય મૂળના માં દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા , ની મદદ સાથે જાપાનીઝ . તેનો હેતુ માટે લડાઈ બળ કે જાહેર રોષ પર બિલ્ડ ભારતીય સૈનિકો વચ્ચે revolts પ્રેરણા માટે બ્રિટિશ રાજ હરાવવા કરશે ભારત સુધી પહોંચવાનો હતો.

નેતાજી સુભાષ ચંદ્ર બોઝ .

આ ઇના માટે સાથીઓ સામે પગલાં બ્રિટીશ ભારતીય સેના સમાવેશ થાય છે, જુઓ, અરાકાન ના જંગલો હતી Burma અને આસામ , બિછાવે ઈમ્ફાલના અને કોહિમાનું પર ઘેરો જાપાની 15 આર્મી સાથે. યુદ્ધ દરમ્યાન, આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ જાપાની દ્વારા કબજે કરવામાં આવી હતી અને તેમના દ્વારા ઉપર ઇના સોંપી. બોસે તેમની (શહીદ) શાહીદ અને સ્વરાજ (સ્વતંત્રતા) નામ આપ્યું.

8 AUG DIN MAHIMA

ભારત છોડો આંદોલન

ભારત છોડો આંદોલનને આજે મતલબ 9 ઓગસ્ટ 2016ના રોજ પુર્ણ 75 વર્ષ થઈ રહ્યા છે. આ આંદોલન એક એવુ આંદોલન હતુ જેને બ્રિટિશ હુકૂમતને હલાવી દીધી. સન 1942માં ગાંધીજીના નેતૃત્વમાં શરૂ થયુ આ આંદોલન ખૂબ જ સમજી વિચારેલી રણનીતિનો ભાગ હતો. તેમા પૂરો દેશ સામેલ થયો. આ આંદોલનની તત્કાલીન બ્રિટિશ સરકાર પર ખૂબ વધુ અસર થઈ.  એટલુ કે તેને ખતમ કરવા માટે સમગ્ર બ્રિટિશ સરકારને એક વર્ષથી વધુનો સમય લાગી ગયો
આ ભારતની આઝાદીમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ આંદોલન હતુ. બીજા વિશ્વ યુદ્ધમાં ઉલઝેલા ઈગ્લેંડને ભારતમાં આવા આંદોલનની આશા નહોતી. આ આંદોલનમાં નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોસે આઝાદ હિંદ ફોજને દિલ્હી ચલો નુ સ્લોગન આપ્યુહતુ.  આ આંદોલનની જાણ થતા જ ગાંધીજી સહિત અનેક દિગ્ગજ નેતાઓને જેલમાં નાખવામાં આવ્યા હતા. સરકારી આંકડા મુજબ તેમા લગભગ 900થી વધુ લોકો માર્યા ગયા જ્યારે કે  60 હજારથી વધુની ધરપકડ કરવામાં આવી.  
૧૯૪૨નું આંદોલન થયું એનો ઇતિહાસ આપણે બધા જાણીએ છીએ, પરંતુ એક ઓછા જાણીતા ઇતિહાસ વિશે રાજમોહન ગાંધીએ તેમના પુસ્તક ‘મોહનદાસ’માં ધ્યાન ખેંચ્યું છે. બ્રિટિશ સરકારે કૉન્ગ્રેસના તમામ દિગ્ગજ નેતાઓને એક જ જેલમાં અહમદનગરના ર્ફોટમાં કેદ કર્યા હતા. આવું આ પહેલાં કોઈ આંદોલન વખતે બન્યું નહોતું. લગભગ બે વરસના જેલવાસ દરમ્યાન કૉન્ગ્રેસના નેતાઓ વચ્ચે બે વાતની સંમતિ બની ગઈ હતી. એક, યુદ્ધ પછી બ્રિટિશ સરકાર એટલી કમજોર થઈ ચૂકી હશે કે ભારતને આઝાદ કરવા સિવાય સરકાર પાસે બીજો કોઈ માર્ગ નહીં હોય અને એ સ્થિતિમાં પાકિસ્તાન આપી દેવામાં ભારતનું હિત છે. બે, મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી નામના માણસનો ખપ હવે પૂરો થઈ ગયો છે 
૯ ઑગસ્ટે ભારત છોડો આંદોલનને ૭૫ વર્ષ થશે એટલે ભારતની પ્રજાએ આઝાદી માટે કરેલા છેલ્લા આંદોલનના અમૃત મહોત્સવનું વર્ષ છે. ૧૯૪૬માં મુંબઈમાં નૌકાદળના કટલાક સૈનિકોએ વિદ્રોહ કર્યો હતો, પરંતુ એ નાનકડી ઘટના હતી અને એ પ્રજાકીય આંદોલન નહોતું એટલે ૧૯૪૨ના આંદોલનને છેલ્લું આંદોલન કહેવું જોઈએ. વર્તમાન સરકારે ૧૯૪૨ના ભારત છોડો આંદોલનની ઉજવણીમાં વિશેષ રસ દાખવ્યો નથી અને એ સ્વાભાવિક પણ છે. તેઓ જે પરિવારમાંથી આવે છે એની દેશપ્રેમની નાદારી એ ઘટના સાથે જોડાયેલી છે. રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) અને હિન્દુ મહાસભાના નેતા વિનાયક દામોદર સાવરકરે ૧૯૪૨ના અંદોલનનો વિરોધ કર્યો હતો એટલું જ નહીં, અંગ્રેજ સરકારને પત્ર લખીને જાણ કરી હતી કે તેઓ આંદોલનનો વિરોધ કરી રહ્યા છે અને સરકારને મદદ કરવા તૈયાર છે. અહીં તેમણે કરેલું પરાક્રમ ચર્ચાનો વિષય નથી એટલે એને બાજુએ મૂકીએ. 

વાચકોને જાણ હશે કે ૧૯૪૨ની ૯ ઑગસ્ટે ગાંધીજીએ અંગ્રેજોને ભારત છોડીને જતા રહેવાની હાકલ કરી ત્યારે બીજું વિશ્વયુદ્ધ ચાલતું હતું. અંગ્રેજો માટે આ પાર કે પેલે પારનો અસ્તિત્વનો સંઘર્ષ હતો. શરૂઆતમાં અંગ્રેજોએ ભારતીય પ્રજાની ભાવનાની ચિંતા નહોતી કરી અને ભારતના કૉન્ગ્રેસના નેતાઓને કે બીજા પક્ષોના નેતાઓને પૂછ્યા વિના ભારતને યુદ્ધમાં બ્રિટન વતી પક્ષકાર બનાવી દીધું હતું. આના વિરોધમાં કૉન્ગ્રેસની પ્રાંતીય સરકારોએ રાજીનામાં આપી દીધાં હતાં. એ પછી જ્યારે બ્રિટન જર્મની સામે કમજોર પડવા માંડ્યું અને કદાચ યુદ્ધ હારી જશે એવા સંજોગો પેદા થવા લાગ્યા ત્યારે કૂણી પડી ગયેલી બ્રિટિશ સરકારે ભારતમાં ભારતીય નેતાઓ સાથે વાતચીત કરવા એક પ્રતિનિધિમંડળ મોકલ્યું હતું. 

ભારતના નેતાઓ સાથેની યુદ્ધને સમર્થન આપવાની વાતચીત નિષ્ફળ નીવડી હતી. ગાંધીજીએ કહ્યું હતું કે જો અંગ્રેજ સરકાર યુદ્ધ પછી ભારતને આઝાદી આપવાનું વચન આપે તો ભારત બ્રિટનના યુદ્ધપ્રયાસોમાં સમર્થન આપવા તૈયાર છે. બીજી બાજુ અંગ્રેજ સરકારના પ્રતિનિધિમંડળે આગ્રહ રાખ્યો હતો કે ભારતની પ્રજાએ અને કૉન્ગ્રેસે બિનશરતે યુદ્ધમાં સહકાર આપવો જોઈએ અને યુદ્ધ પછી સરકાર પૂરી સહાનુભૂતિ સાથે ભારતની પ્રજાની એષણા વિષે વિચારશે. ગાંધીજીએ અંગ્રેજોના વાયદાને નાદાર બૅન્કના પોસ્ટડેટેડ ચેક તરીકે ઓળખાવ્યો હતો. જોકે ગાંધીજીના પૌત્ર અને જાણીતા ઇતિહાસકાર રાજમોહન ગાંધી કહે છે કે આ પોસ્ટડેટેડવાળું વાક્ય કોઈકે ગાંધીજીના મોઢામાં મૂક્યું છે, ગાંધીજી આવું બોલ્યા હોય એવું કોઈ પ્રમાણ મળતું નથી. ગાંધીજી આ વાક્ય બોલ્યા હોય કે ન બોલ્યા હોય, એ વાક્ય અંગ્રેજોના વલણને પ્રગટ કરતું હતું. 

અંગ્રેજોની દલીલ એવી હતી કે ‘યુદ્ધ સભ્યતા અને બર્બરતા વચ્ચેનું યુદ્ધ છે. માનવીયતા અને અમાનવીયતા વચ્ચેનું યુદ્ધ છે. બીજું વિશ્વયુદ્ધ ખુલ્લા સમાજ અને ફાસીવાદ વચ્ચેનું યુદ્ધ છે. લોકશાહી અને તાનાશાહી વચ્ચેનું યુદ્ધ છે. ભારતના નેતાઓએ આ હકીકત સ્વીકારવી જોઈએ અને માનવીયતાનો એક જાગતિક પોકાર અને તકાદો સમજીને કોઈ પણ પ્રકારની શરત મૂક્યા વિના ફરજ સમજીને એમાં સાથ આપવો જોઈએ.’ 

અંગ્રેજોની આ દલીલ જવાહરલાલ નેહરુ સહિત ભારતના અનેક નેતાઓને ગળે ઊતરતી હતી. એને માટે અંગ્રેજોના તર્કશાસ્ત્રની રાહ જોવાની પણ જરૂર નહોતી. આ ઉઘાડું સત્ય હતું અને એ અંગ્રેજો આપણને સમજાવે એ પહેલાં ભારતના નેતાઓ આ સમજતા હતા. 

સવાલ હતો અંગ્રજોના બેવડા વલણનો. સંસ્થાનવાદ અને સંસ્થાનોના શોષણમાં ક્યાં માનવતા હતી? કોઈ પ્રજાને ગુલામ રાખવામાં આવે એમાં કયાં લોકશાહી મૂલ્યો હતાં? જો અંગ્રેજો ભારતને આઝાદી આપવાનું વચન આપે તો ભારત એ સ્વીકારવા તૈયાર છે કે આ સામ્રાજ્યવાદી યુદ્ધ નથી પરંતુ માનવીયતાને બચાવી લેવાની જેહાદ છે અને પ્રત્યેક ભારતીયની એ ફરજ બને છે કે એમાં એ આહુતિ આપે. જો અંગ્રેજો આવું વચન ન આપે તો એનો અર્થ એટલો જ થાય કે આ સામ્રાજ્યવાદી યુદ્ધ છે અને યુરોપનાં સામ્રાજ્યો ત્રીજા દેશોની ભૂમિ પર કબજો કરવા આપસમાં લડી રહ્યાં છે. ગાંધીજીએ આવા કેટલાક પ્રશ્નો ઉપસ્થિતિ કર્યા હતા અને અંગ્રેજોને આહ્વાન કર્યું હતું કે વધારે મોડું થાય એ પહેલાં બ્રિટિશ સરકારે એ જે કહે છે એ મુજબ ખરા ઊતરવું જોઈએ. સામે પક્ષે હિટલર અને મુસોલિની છે એટલે તમે આપોઆપ મહાત્મા સાબિત નથી થતા. 

ગાંધીજીની આ વાત ગળે ઊતરે એવી હતી; પરંતુ ત્યારે જવાહરલાલ નેહરુ, સી. રાજગોપાલાચારી જેવા કૉન્ગ્રેસના ઘણા નેતાઓને આ વાત ગળે નહોતી ઊતરી. તેમને એમ લાગતું હતું કે બીજું વિશ્વયુદ્ધ ખરેખર સભ્યતા અને બર્બરતા વચ્ચેનું યુદ્ધ છે. તેમને એમ પણ લાગતું હતું કે યુદ્ધ માનવીયતાને બચાવી લેવાનો જાગતિક પોકાર છે અને ભારતે આઝાદીની માગણી થોડો સમય મુલતવી રાખીને બ્રિટિશ સરકારને ટેકો આપવો જોઈએ. ગાંધીજીથી ઊલટું તેમને એમ પણ લાગતું હતું કે હિટલર અને મુસોલિની માનવસભ્યતાએ પેદા કરેલા રાક્ષસો છે અને ઉપરથી તેઓ ફાસીવાદી રાક્ષસી વિચારધારા સાથે યુદ્ધ લડી રહ્યા છે, જો યુદ્ધમાં જર્મની અને ઇટાલીનો વિજય થશે તો સામ્રાજ્યવાદી સંસ્થાનવાદની જગ્યા ફાસીવાદી સંસ્થાનવાદ લેશે અને એ ભયાનક હશે. હા, સામે હિટલર અને મુસોલિની છે એટલે ચર્ચિલને મહાત્મા નહીં તો માણસ તો કહેવા જ પડશે. કૉન્ગ્રેસના કેટલાક નેતાઓએ તો કૉન્ગ્રેસની પ્રાંતીય સરકારોએ રાજીનામાં આપવાં જોઈએ એવા પ્રસ્તાવનો પણ વિરોધ કર્યો હતો. ટૂંકમાં, કૉન્ગ્રેસની અંદર બીજા વિશ્વયુદ્ધને લઈને લાંબું વિચારમંથન ચાલ્યું હતું અને નિર્ણય કરવો સહેલો નહોતો. 

એકમાત્ર સુભાષચંદ્ર બોઝના મનમાં કોઈ મૂંઝવણ નહોતી. તેઓ એમ માનતા હતા કે દુશ્મનના દુશ્મન મિત્ર તરીકે ભારતે ધરી રાષ્ટ્રોને મદદ કરવી જોઈએ અને ભારતમાંથી અંગ્રેજોને તગેડવા મદદ લેવી જોઈએ. તેમની આ રણનીતિને લગભગ હસી કાઢવામાં આવી હતી, કારણ કે એમાં નર્યું રાજકીય અજ્ઞાન અને ભોળપણ હતું. તેમની દેશદાઝ અને જવાંમર્દી માટે જેટલી વાર વંદન કરો એટલાં ઓછાં છે, પરંતુ એમાં રાજકીય અપરિપક્વતા હતી. તેમને ગાંધીજીએ તેમ જ તેમના મિત્ર (જી હા મિત્ર, જિગરજાન મિત્ર) જવાહરલાલ નેહરુએ સમજાવવાની કોશિશ કરી હતી કે આ દુશ્મનને મારવા જમને ઘરે બોલાવવા જેવું થશે એટલે આવું સાહસ કરવા જેવું નથી. બીજું, આમાં સફળતા મળવાની શક્યતા નહીંવત્ છે. સુભાષબાબુ તો સુભાષબાબુ હતા. સંકલ્પ કર્યો કે એની પૂર્તિ માટે જાન આપી દેનારા. એ  પછી જે બન્યું એ ઇતિહાસ છે. સુભાષબાબુની શહાદત એ કારણ વગરની શોકાંતિકા છે. 

સામ્યવાદીઓએ તો પોતાને જોકર સાબિત કર્યા હતા. બીજા વિશ્વયુદ્ધને પ્રારંભમાં સામ્યવાદી રશિયાએ સામ્રાજ્યવાદી યુદ્ધ જાહેર કર્યું હતું એટલે ભારતના સામ્યવાદી બિરાદરો બ્રિટનના યુદ્ધપ્રયાસોનો વિરોધ કરતા હતા. તેમણે કૉન્ગ્રેસ નિર્ણય લે એ પહેલાં નિર્ણય લઈ લીધો હતો એટલે સરકારે તેમને જેલમાં ધકેલી દીધા હતા. એ પછી હિટલરે રશિયા પર હુમલો કર્યો અને અત્યાર સુધી તટસ્થ રહેલા રશિયાએ મિત્રરાષ્ટ્રોના પક્ષે યુદ્ધમાં ઊતરવું પડ્યું હતું. રશિયા જેને સામ્રાજ્યવાદી યુદ્ધ તરીકે ઓળખાવતું હતું એ નવી સ્થિતિમાં લોકયુદ્ધ (પીપલ્સ વૉર) તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું. અહીં ભારતમાં પણ સામ્યવાદીઓ બીજા વિશ્વયુદ્ધને લોક્યુદ્ધ તરીકે ઓળખાવવા લાગ્યા અને બ્રિટિશ સરકારને મદદ કરવા લાગ્યા. એટલે તો સામ્યવાદીઓ માટે મજાકમાં એમ કહેવાતું હતું કે રશિયામાં વરસાદ પડે તો ભારતના સામ્યવાદીઓ અહીં છત્રી ઉઘાડતા હતા.  

ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરે અને સામ્યવાદીમાંથી માનવતાવાદી (હ્યુમનિસ્ટ બનેલા માનવેન્દ્રનાથ રૉયે બ્રિટિશ સરકારને ઉઘાડો અને સક્રિય ટેકો આપ્યો હતો. ભારત છોડો આંદોલનને નિષ્ફળ બનાવવા માટે, બ્રિટિશ સરકારને ટેકો આપવા માટે અને બ્રિટિશ સરકારના યુદ્ધપ્રયાસોની તરફેણમાં લોકમત બનાવવા માટે આ બન્ને નેતાઓને મહિને ૧૩,૦૦૦ રૂપિયા આપવામાં આવતા હતા. ડૉ. આંબેડકર જ્યાં સુધી દલિતોના પ્રશ્ને કૉન્ગ્રેસ સાથે પાકી સમજૂતી ન થાય અને કૉન્ગ્રેસ એની દલિતો માટેની નીતિ સ્પષ્ટ ન કરે ત્યાં સુધી નહોતા ઇચ્છતા કે ભારત સ્વતંત્ર થાય. તેમને કૉન્ગ્રેસ પર અને કંઈક અંશે ગાંધીજી પર પણ ભરોસો નહોતો. માનવેન્દ્રનાથ રૉય એવું માનતા હતા કે સંસ્થાનવાદ અને ભારતની આઝાદી કરતાં આધુનિક માનવીય મૂલ્યોની કિંમત અદકેરી છે માટે મિત્રરાષ્ટ્રોનો વિજય જરૂરી છે. ફાસીવાદ એક ભસ્માસુર છે એટલે ઇન્ડિયન ફ્રીડમ કૅન ઍન્ડ શુડ વેઇટ. 

સાવરકર અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘની સહાનુભૂતિ ઇટલીના ફાસિસ્ટ બેનેટો મુસોલિની માટે હતી. બી. એસ. મુંજે નામના હિન્દુત્વવાદી નેતા અને ડૉ. હેડગેવારના ગુરુ ઇટલી જઈ આવ્યા હતા અને ઇટલીમાં ફાસીવાદી સંગઠન કઈ રીતે કામ કરે છે, કઈ રીતે લોકોને ભરમાવે છે, કઈ રીતે સંગઠનની બાંધણી કરે છે, કઈ રીતે તેઓ સત્તા સુધી પહોંચ્યા હતા એનો અભ્યાસ કરી આવ્યા હતા. તેમણે નાશિકમાં ભોસલા મિલિટરી સ્કૂલની સ્થાપના કરી હતી અને તેમના હિન્દુત્વવાદી મિત્ર બૅરિસ્ટર જયકરે મુંબઈમાં સ્વસ્તિક લીગની (હિટલરનો સ્વસ્તિક યાદ હશે). એટલે તો RSS ઇઝ મોર ઇટાલિયન ધેન સોનિયા ગાંધી એમ કહેવાય છે. 

બન્યું એવું કે એ પછી વિશ્વયુદ્ધ શરૂ થયું અને બ્રિટિશ સરકારે વિરોધ કરનારાઓને જેલમાં પૂરવાનું શરૂ કર્યું ત્યારે તેમનાં ગાત્રો ઢીલાં થવા લાગ્યાં હતાં અને ડરીને તેમણે સરકારને લખીને જણાવ્યું હતું કે તેઓ સરકારના યુદ્ધપ્રયાસોને ટેકો આપે છે અને ગાંધીજીના ભારત છોડો આંદોલનનો વિરોધ કરે છે. તેમણે જરા વધારે પડતી વફાદારી બતાવવી જરૂરી હતી, કારણ કે બી. એસ. મુંજે ઇટલી ગયા હતા અને મુસોલિનીને મળ્યા હતા એની સરકારને જાણ હતી અને તેમને ડર હતો કે સરકાર તેમને છોડશે નહીં. એટલે તો એ સમયે મજાકમાં એમ કહેવાતું હતું કે ભૂગર્ભ આંદોલન કરનારાઓ માટે છુપાવા માટે સૌથી સુરક્ષિત જગ્યા સામ્યવાદીઓ અને હિન્દુત્વવાદીઓનાં રહેઠાણો અને ઑફિસો છે. 

છેલ્લે મુસ્લિમ લીગ. મુસ્લિમ લીગે કૉન્ગ્રેસ જ્યાં સુધી પોતાની ભૂમિકા સ્પષ્ટ ન કરે ત્યાં સુધી દહીં-દૂધમાં પગ રાખ્યો હતો. આગળ કહ્યું એમ કૉન્ગ્રેસમાં બ્રિટિશ સરકારને શરતી ટેકો આપવો કે બિનશરતી એ વિશે મતભેદ હતા. કૉન્ગ્રેસે જ્યારે શરત રજૂ કરી અને છેવટે અંગ્રેજોને ભારત છોડીને જતા રહેવાનું આંદોલન કરવાનો નિર્ણય લીધો એ પછીથી મુસ્લિમ લીગે બ્રિટિશ સરકારને ખુલ્લો ટેકો આપ્યો હતો. સ્વાભાવિકપણે સરકાર કૉન્ગ્રેસવિરોધી વલણ અપનાવવાની હતી અને એમાં મુસ્લિમ લીગને ફાયદો હતો. મુસ્લિમ લીગ બની શકે એટલા પ્રમાણમાં સરકારની નજીક ગઈ હતી અને બ્રિટિશ સંકટનો વધુમાં વધુ લાભ લીધો હતો. મોહમ્મદઅલી જિન્નાહે માત્ર એક ટાઇપરાઇટર દ્વારા એક રાજ્ય (પાકિસ્તાન)ની સ્થાપના કરી હતી એમ જે કહેવાય છે એમાં બીજા વિશ્વયુદ્ધનો મોટો ફાળો હતો. બ્રિટિશ સરકારે પાકિસ્તાન માટેના આંદોલનને શિરપાવ તરીકે વળતો ટેકો આપ્યો હતો અને લીગને એમાં દરેક પ્રકારની મદદ કરી હતી. 

કૉન્ગ્રેસે જો બ્રિટિશ સરકારને બિનશરતી ટેકો આપ્યો હોત અને જો ભારત છોડો આંદોલન ન કર્યું હોત તો ભારતનું વિભાજન ન થયું એવી એક થિયરી છે. કૉન્ગ્રેસે ૧૯૩૭માં સંયુક્ત પ્રાંત (અત્યારનું ઉત્તર પ્રદેશ) મુસ્લિમ લીગ સાથે ભાગીદારીમાં સરકાર રચી હોત તો ભારતનું વિભાજન ન થયું હોત એવી બીજી થિયરી છે. ઇતિહાસમાં જો અને તોની વાતો થતી જ રહેતી હોય છે, પરંતુ એનો કોઈ અર્થ હોતો નથી. દરેક નિર્ણય પ્રાપ્ત પરિસ્થિતિના સંદર્ભમાં લેવાતો હોય છે. 

ખેર ૧૯૪૨નું આંદોલન થયું એનો ઇતિહાસ આપણે બધા જાણીએ છીએ, પરંતુ એક ઓછા જાણીતા ઇતિહાસ વિશે રાજમોહન ગાંધીએ તેમના પુસ્તક ‘મોહનદાસ’માં ધ્યાન ખેંચ્યું છે. બ્રિટિશ સરકારે કૉન્ગ્રેસના તમામ દિગ્ગજ નેતાઓને એક જ જેલમાં અહમદનગરના ર્ફોટમાં કેદ કર્યા હતા. આવું આ પહેલાં કોઈ આંદોલન વખતે બન્યું નહોતું. લગભગ બે વરસના જેલવાસ દરમ્યાન કૉન્ગ્રેસના નેતાઓ વચ્ચે બે વાતની સંમતિ બની ગઈ હતી. એક, યુદ્ધ પછી બ્રિટિશ સરકાર એટલી કમજોર થઈ ચૂકી હશે કે ભારતને આઝાદ કરવા સિવાય સરકાર પાસે બીજો કોઈ માર્ગ નહીં હોય અને એ સ્થિતિમાં પાકિસ્તાન આપી દેવામાં ભારતનું હિત છે. આને કારણે આઝાદી વહેલી મળશે અને અર્થાન્તરે સત્તા પણ વહેલી મળશે. બે, મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી નામના માણસનો ખપ હવે પૂરો થઈ ગયો છે એટલે હવે તેમની ઉપેક્ષા થઈ શકે એમ છે. આમાં સરદાર પટેલ અગ્રેસર હતા. ૧૯૧૬થી ૧૯૪૨ દરમ્યાન સરદાર ગાંધીજીનો પડ્યો બોલ ઝીલતા હતા અને ગાંધીના સરદાર તરીકે ઓળખાતા હતા એ જ સરદાર ગાંધીજીને સૌથી ઓછું સાંભળતા હતા. 

એ પછીનાં વર્ષો ગાંધીજીની પીડાનાં વર્ષો છે, એકલતાનાં વર્ષો છે, અરણ્યરુદનનાં વર્ષો છે એ આપણે જાણીએ છીએ. અંતે ઇતિહાસનાં વહેણોને ક્યાં કોઈ બદલી શક્યું છે. જે બન્યું એ ઇતિહાસ છે.

ભારત છોડો આંદોલન

બેંગલોર ખાતે બસવાનગુડીમાં દીનબન્ધુ સી એફ એન્ડ્રૂજનું ભાષણ

ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના વખતમાં ૮મી ઓગસ્ટ, ઇ. સ. ૧૯૪૨ના દિને ગાંધીજી દ્વારા કરાયેલા આહ્‌વાન પર ભારત છોડોઆંદોલનનો આરંભ થયો હતો. આ આંદોલન ભારત દેશના લોકોને તુરંત આઝાદ કરવા માટે અંગ્રેજી શાસન વિરુદ્ધ એક નાગરિક અવજ્ઞા આંદોલન (civil disobedience movement) હતું. ક્રિપ્સ મિશન (The Cripps mission)માં વિફ઼ળતા મળ્યા બાદ મહાત્મા ગાંધીએ બ્રિટિશ શાસન ખિલાફ઼ પોતાનું ત્રીજું મોટું આંદોલન છેડવાનો ફેંસલો કર્યો હતો. ઓગસ્ટ ૧૯૪૨માં શરૂ થયેલા આ આંદોલનને 'અંગ્રેજો ભારત છોડો' એવું નામ આપવામાં આવ્યું હતું. જો કે ગાંધીજીને તત્કાળ ગિરફ઼્તાર કરી લેવામાં આવ્યા હતા. આમ છતાં દેશ ભરના યુવા કાર્યકર્તાઓ હડતાળો અને તોડફ઼ોડ જેવી કારવાઇઓ કરીને આંદોલન ચલાવતા રહ્યા હતા. કોંગ્રેસ પક્ષમાં જયપ્રકાશ નારાયણ જેવા સમાજવાદી સદસ્ય ભૂમિગત પ્રતિરોધિ ગતિવિધિઓમાં સૌથી વધારે સક્રિય રહ્યા હતા. પશ્ચિમ ભાગમાં સાતારા અને પૂર્વ ભાગમાં મેદિનીપુર જેવા કેટલાય જિલ્લાઓમાં સ્વતંત્ર સરકાર, પ્રતિસરકારની સ્થાપના કરી દેવામાં આવી હતી. અંગ્રેજોએ આ આંદોલનના પ્રતિરોધમાં અત્યંત સખ્ત રવૈયો અપનાવ્યો હતો. આમ છતાં આ વિદ્રોહને ડામવા માટે સરકારને સાલ ભરથી પણ વધારે સમય લાગ્યો હતો.

અનુક્રમણિકા

• ૧મૂળ સિદ્ધાંત
• ૨જનતાનો મત
• ૩વિભાજનનો પાયો
• ૪સ્વતંત્રતા પ્રાપ્તિ
• ૫ધર્મ નિરપેક્ષતા
• ૬આ પણ જુઓ
• ૭બાહ્ય કડીઓ

મૂળ સિદ્ધાંત

ભારત છોડો આંદોલન હકીકતમાં એક લોકાઆંદોલન હતું જેમાં લાખો સામાન્ય હિંદુસ્તાની લોકો સામેલ થયા હતા. આ આંદોલન દ્વારા યુવાઓ મોટી સંખ્યામાં આકર્ષિત થયા હતા. આ યુવાઓએ પોતાની કૉલેજના અભ્યાસને છોડી દઇને જેલ જવાનો રસ્તો અપનાવ્યો હતો. આ વખતમાં કોંગ્રેસના નેતાઓ જેલમાં હતા. આ સમયે જિન્ના તથા મુસ્લિમ લીગના એમના સાથીઓ પોતાનું પ્રભાવ ક્ષેત્ર ફેલાવવાના કાર્યમાં લાગ્યા હતા. આ વર્ષોમાં લીગને પંજાબ અને સિંધમાં પોતાની પહેચાન બનાવવાનો મોકો મળ્યો. આ વિસ્તારમાં હજુ સુધી લીગનું કોઈ ખાસ વજૂદ ન હતું.

જૂન ૧૯૪૪ના સમયમાં જ્યારે વિશ્વ યુદ્ધ સમાપ્તિ તરફ હતું, ત્યારે ગાંધીજીને જેલમાંથી છોડવામાં આવ્યા હતા. જેલમાંથી બહાર નિકળ્યા બાદ એમણે કોંગ્રેસ અને લીગ વચ્ચેના ફ઼ાંસલાને મિટાવવા માટે જિન્ના સાથે કેટલીય વાર વાતચીતો કરી. ઇ. સ. ૧૯૪૫ના વર્ષમાં બ્રિટનમાં લેબર પાર્ટીની સરકાર બની હતી. આ સરકાર ભારતીય સ્વતંત્રતાના પક્ષમાં હતી. આ સમયમાં વાયસરાય લૉર્ડ વાવેલ તરફથી કોંગ્રેસ અને મુસ્લિમ લીગના પ્રતિનિધિઓ સાથે કેટલીય બેઠકોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

જનતાનો મત

ઇ. સ. ૧૯૪૬ના વર્ષની શરુઆતમાં પ્રાંતીય વિધાન મંડળો માટે નવેસરથી ચુંટણીઓ કરાવવામાં આવી હતી. સામાન્ય શ્રેણીમાં કોંગ્રેસને ભારે સફળતા મળી હતી. મુસલમાનોને માટે આરક્ષિત બેઠકો પર મુસ્લિમ લીગને ભારે બહુમત પ્રાપ્ત થયો હતો. રાજનીતિક ધ્રુવીકરણ પૂર્ણ થઇ ચુક્યું હતું. ઇ. સ. ૧૯૪૬ના વર્ષમાં ઉનાળામાં કેબિનેટ મિશન ભારત આવ્યું હતું. આ મિશન દ્વારા કોંગ્રેસ અને મુસ્લિમ લીગને એક એવી સંઘ વ્યવસ્થા પર રાજી કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો જેમાં ભારતની અંદર વિભિન્ન પ્રાંતોને સીમિત સ્વાયત્તતા આપવાનું શક્ય બને તેમ હ્તું. કેબિનેટ મિશન દ્વ્રારા કરવામાં આવેલો આ પ્રયાસ ભી વિફળ રહ્યો હતો. વાતચીતોનો દોર તુટી ગયા બાદ જિન્નાએ પાકિસ્તાનની સ્થાપના કરવા માટે લીગની માંગના સમર્થનમાં એક પ્રત્યક્ષ કાર્યવાહી દિવસનું આહ્‌વાન કર્યું. આ કાર્ય માટે ઓગસ્ટ ૧૬, ૧૯૪૬નો દિવસ નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. આ જ દિવસે કલકત્તા શહેરમાં ખૂની સંઘર્ષ શરૂ થઇ ગયો હતો. આ હિંસા કલકત્તા શહેરથી શરૂ થઇને ગ્રામીણ બંગાળ, બિહાર અને સંયુક્ત પ્રાંત તથા પંજાબ સુધી ફેલાઇ ગઈ. કેટલાંક સ્થાનો પર મુસલમાનોને તો કેટલાંક અન્ય સ્થાનો પર હિંદુઓને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા.

વિભાજનનો પાયો

ફેબ્રુઆરી ૧૯૪૭ના સમયમાં વાવેલની જગ્યા પર લૉર્ડ માઉંટબેટનને વાઈસરોય નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. એમણે વાર્તાલાપોના એક અંતિમ દૌર માટે આહ્‌વાન કર્યું. જ્યારે સુલેહ કરવા માટે એમનો આ છેલ્લો પ્રયાસ પણ વિફ઼ળ થઇ ગયો તો તેમણે એલાન કરી દિધું કે બ્રિટિશ ભારતને સ્વતંત્રતા આપી દેવામાં આવશે પરંતુ ભારતનું વિભાજન પણ થશે. ઔપચારિક સત્તા હસ્તાંતરણ કરવા માટે પંદરમી ઓગસ્ટનો દિવસ નિયત કરવામાં આવ્યો હતો. આ દિવસે ભારતના વિભિન્ન ભાગોમાં લોકોએ ભારે ખુશી મનાવી હતી. દિલ્હી ખાતે જ્યારે સંવિધાન સભાના અધ્યક્ષ દ્વારા મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીને રાષ્ટ્રપિતા તરીકે ઉપાધિ આપતાં સંવિધાન સભાની બેઠક શરૂ કરવામાં આવી ત્યારે ઘણા સમય સુધી કરતલ ધ્વનિ થતો રહ્યો હતો. એસેમ્બલીની બહાર ભીડ મહાત્મા ગાંધીની જયના નારા લગાવી રહી હતી.

સ્વતંત્રતા પ્રાપ્તિ

૧૫મી ઓગસ્ટ, ૧૯૪૭ના દિવસે ભારત દેશની રાજધાની દિલ્હી ખાતે થઇ રહેલા ઉત્સવોમાં મહાત્મા ગાંધી હાજર ન હતા. આ સમયમાં તેઓ કલકત્તા શહેરમાં હતા પરંતુ એમણે ત્યાં પણ ન તો કોઇ કાર્યક્રમમાં હિસ્સો લીધો, કે ન તો ક્યાંય ઝંડા ફરકાવવાના કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો. ગાંધીજી આ દિવસે ૨૪ કલાક માટે ઉપવાસ પર રહ્યા હતા. એમણે આટલા દિન સુધી જે સ્વતંત્રતા મેળવવા માટે સંઘર્ષ કર્યો હતો, તે એક અકલ્પનીય કિંમત પર એમને મળી હતી. એમનું રાષ્ટ્ર વિભાજિત હતું. હિંદુ-મુસલમાન એક-બીજાની ગર્દન પર સવાર હતા. એમની આત્મકથા (જીવની)ના લેખક ડી. જી. તેંદુલકર દ્વારા લખવામાં આવ્યું છે કે સપ્ટેમ્બર અને ઓક્ટોબર મહિના દરમ્યાન ગાંધીજી રમખાણ પીડિતોને સાંત્વના આપવા માટે હોસ્પીટલો અને શરણાર્થી શિબિરોનાં ચક્કર લગાવી રહ્યા હતા. આ સમયે એમણે શીખો, હિંદુઓ અને મુસલમાનોને આહ્‌વાન કર્યું કે તેઓ અતીતને ભુલાવીને, પોતાની પીડા પર ધ્યાન આપવાને બદલે એક-બીજાના પ્રતિ ભાઈચારા માટે હાથ આગળ કરે તથા શાંતિથી રહેવા માટેનો સંકલ્પ લે.

ધર્મ નિરપેક્ષતા

ગાંધીજી અને જવાહરલાલ નેહરૂના આગ્રહને કારણે કોંગ્રેસ દ્વારા અલ્પસંખ્યકોના અધિકારો પર એક પ્રસ્તાવ પસાર કરવામાં આવ્યો. કોંગ્રેસે બે રાષ્ટ્રનો સિદ્ધાંતને ક્યારેય સ્વીકાર કર્યો ન હતો. જ્યારે કોંગ્રેસે પોતાની ઇચ્છા વિરુદ્ધ ભારતના ભાગલા માટે મંજૂરી આપવી પડી છતાં પણ એનો દૃઢ વિશ્વાસ હતો કે ભારત ઘણા બધા ધર્મો અને ઘણી બધી જાતિઓના લોકો વડે બનેલો દેશ છે અને એને એવો જ બનાવી રાખવો જોઈએ. પાકિસ્તાન ખાતે જે પણ હાલત રહે, ભારત એક લોકતાંત્રિક ધર્મનિરપેક્ષ રાષ્ટ્ર રહેશે જેમાં તમામ નાગરિકોને પૂર્ણ અધિકાર પ્રાપ્ત થશે તથા ધર્મના આધાર પર ભેદભાવ રાખ્યા વિના બધાને રાજ્ય તરફથી સંરક્ષણનો અધિકાર પ્રાપ્ત થશે. કોંગ્રેસ દ્વારા આશ્વાસન આપવામાં આવ્યું કે તે અલ્પસંખ્યકોના નાગરિક અધિકારો પર કોઈપણ અતિક્રમણના વિરુદ્ધ દરેક શક્ય રક્ષણ આપવા પ્રયત્નશીલ રહેશે.

SS OLD IMAGE

NAS વિષે તમામ માહિતી ડાઉનલોડ કરો

 NAS વિષે તમામ માહિતી ડાઉનલોડ કરો