# A R Y A #

મારા આ બ્લોગમા આપ સૌનું હાર્દિક સ્વાગત છે.- ARYA PATEL

Monday, 8 April 2019

સ્વદેશી ચળવળ -1905


સ્વદેશી ચળવળ -1905





📘સ્વદેશી ચળવળ એ ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રમનો એક ભાગ હતી.



📘ભારતીય મહાસભા દ્વારા અપનાવાયેલી આ આ એક આર્થિક નિતી હતી .જેનો ઉદ્દેશ્ય અંગ્રેજ સરકારની સત્તાને હલાવવાનો અને ભારતીય ઉધ્યોગો ને સદ્ધર અને દેશને સ્વાવલંબી બનાવવાનો હતો.

📘આ ચળવળ દ્વારા પરદેશી (બ્રિટિશ) માલનો બહિષ્કર કરવામાં આવતો અને સ્વદેશી માલ અને સ્વદેશી ઉદ્યોગો દ્વારા તૈયાર થતા માલ વાપરવા જોર અપાતું.

📘૧૯૦૫માં લોર્ડ કર્ઝને બંગાળના ભાગલા કર્યાં ત્યારથી જ સ્વદેશી ચળવળની શરૂઆત થઈ હતી અને આ ચળવળ ૧૯૦૮ સુધી ચાલી. ગાંધીજી પૂર્વ કાળની આ સૌથી સફળ ચળવળ હતી. 

📘અરબિંદો ઘોષ, લોકમાન્ય ટિળક, બિપિનચંદ્ર પાલ અને લાલા લજપત રાય આના પ્રમુખ ઘડવૈયા હતાં નિતી તરીકે સ્વદેશી એ ગાંધીજીની પ્રમુખ નિતે હતી.

📘તેમના મતે "સ્વદેશી" એ "સ્વરાજ્ય"ની આત્મા હતી. પણ એ વસ્તુના કોઈ ઠોસ પ્રમાણ નથી કે આ ચળવળ દ્વારા અંગ્રેજોને પર્ અકોઈ નોંધનીય અસર પડી હોય.


મુસ્લિમ લીગ


મુસ્લિમ લીગ





📘મુસ્લિમ લીગ ( All India Muslim League,  બ્રિટિશ ભારતમાં એક રાજનૈતિક દળ હતું જેના પ્રયાસ થકી ઈ. સ. ૧૯૪૭માં ભારતના ભાગલા અને ઇસ્લામિક રાષ્ટ્ર પાકિસ્તાનની  સ્થાપના થઈ.



📘ઓલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ લીગની સ્થાપના ઈ. સ.  ૧૯૦૬ માં ઢાકા શહેરમાં થઈ હતી.

📘શરુઆતમાં આ લીગ ભારતમાં મુસલમાનોના હિતોની રક્ષા પર કેન્દ્રિત રહી અને સર સૈય્યદ અહમદ ખાનની સલાહ પ્રમાણે બ્રિટિશ સરકારનું સમર્થન કરવા પર જોર આપતી રહી.

📘ઈ.સ  ૧૯૧૧માં જ્યારે  બંગાળનું વિભાજનની  માંગને ખારિજ કરવામાં આવી ત્યારે મુસ્લિમ લીગ દ્વારા આને ભારતમાં ના મુસલમાનો પ્રતિ વિશ્વાસઘાત માનવામાં આવ્યો અને ભારતની સ્વતંત્રતાની માઁગ ઉઠાવવાની શરુઆત કરી.

📘ઈ. સ. ૧૯૩૦માં પ્રખ્યાત શાયર મુહમ્મદ ઇકબાલના નેતૃત્વમાં મુસ્લિમ લીગ તરફથી પહેલી વાર મુસલમાનો માટે અલગ રાજ્યની માંગ ઉઠાવવામાં આવી હતી. મહમદ અલી ઝીણાના નેતૃત્વ સાથે જ આ માંગને  વધુ બળ મળ્યું અને અંતત  ભારતનું વિભાજન કરાવવામાં લીગ સફળ થઈ.

📘સ્વતંત્રતા મળ્યા બાદ  ભારત દેશના કેરળ રાજ્યમાં આ લીગ હાલના સમયમાં પણ સક્રિય છે. પાકિસ્તાનમાં મુસ્લિમ લીગના વિભાજન પછી બનેલા બંને દળ કેટલાંય વર્ષ સત્તારૂઢ રહી ચુક્યાં છે.


હોમરૂલ આંદોલન


હોમરૂલ આંદોલન





📘હોમ રૂલ આંદોલન અખિલ ભારત હોમ રુલ લીગ, ગયા એક રાષ્ટ્રીય રાજકીય "તિલક દ્વારા હોમ રૂલ ભારતમાં સ્વરાજ્યની માટે રાષ્ટ્રીય માંગ જીવી" બાલ ગંગાધર નામ સાથે 1916 માં સ્થાપના કરી હતી સંસ્થા હતી.



📘બ્રિટીશ રાજમાં ભારતને એક ડોમિનિયન દરજ્જો મેળવવા માટે આ કર્યું હતું. અંદર બ્રિટિશ એમ્પાયર ઓસ્ટ્રેલિયા, કેનેડા, દક્ષિણ આફ્રિકા, ન્યુ ઝિલેન્ડ અને ન્યૂફાઉન્ડલેન્ડ પ્રભુત્વ સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.

📘વિશ્વ યુદ્ધ I ના ઉદઘાટન પર, ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના મધ્યસ્થીએ બ્રિટનને મદદ કરવાનું નક્કી કર્યું. કે ભારતમાં રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના નિર્ણય પાછળ હતો જો ભારત કારણે સંભવિત યુકેમાં મદદ કરશે યુદ્ધ પછી સ્વતંત્ર બ્રિટિશ ભારત કરશે છે. પરંતુ તે ટૂંક સમયમાં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના અંદાજ પ્રમાણે યુકે અને ભારતીય નેતાઓ થાય નહીં કેટલાક અન્ય માર્ગ અસંતોષ શોધવા માટે શરૂ કર્યું હતું બની હતી. આ અસંતોષ હોમ રૂલ ચળવળના જન્મના કારણ બની હતી. 1915 અને 1916 વચ્ચે, બે ગૃહ નિયમ લીગની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.

📘'પુના હોમ રૂલ લીગ' ની સ્થાપના બાલ ગંગાધર તિલક અને 'મદ્રાસ હોમ રૂલ લીગ' દ્વારા કરવામાં આવી હતી. ઇન્ડિયન નેશનલ કોંગ્રેસની પેટાકંપની તરીકે હોમ રૂલ લીગ ઓપરેશનલ થઈ હતી. આ ચળવળના ઉદ્દેશ સ્વ-રાજ્ય અનુભૂતિ છે, પરંતુ આ ચળવળમાં હથિયારો ઉપયોગ કરવાની પરવાનગી ન હતી.

📘હોમ રૂલ ચળવળ દરમિયાન બાલ ગંગાધર તિલક અને એની બેસંટએ 1917 માં એક ધ્વજ બનાવ્યો હતો. આ ફ્લેગ પર પાંચ લાલ અને ચાર લીલા પડધા હતા. સાત તારાઓ પણ તે પર ઉત્કીર્ણ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ આ ધ્વજ લોકો સાથે લોકપ્રિય ન હતી. 

📘1920 માં,ઓલ ઈન્ડિયા હોમ રૂલ લીગએ મહાત્મા ગાંધીને તેના પ્રમુખ તરીકે ચૂંટ્યા. એક વર્ષમાં સંસ્થા સંયુક્ત ભારતીય રાજકીય ફ્રન્ટ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ અને તેના પોતાના અસ્તિત્વ પર સાથે ભળી ગયું હતું.


ચંપારણ સત્યાગ્રહ -1917


ચંપારણ સત્યાગ્રહ -1917





ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં સત્યાગ્રહનો પ્રયોગ ગાંધીજીએ સૌ પ્રથમ વખત  બિહાર ના ચંપારણ જિલ્લા માં 1917 દરમ્યાન કર્યો હતો.



ચંપારણમાં સત્યાગ્રહ સૌ પ્રથમ ચાલુ થયો પણ "સત્યાગ્રહ " નામનો વપરાશ રોલેટ એક્ટના વિરોધ સમયે શરૂ થયો.

બિહારમાં આવેલા ચંપારણ માં હજરો ભૂમિ રહીત ગરીબ ખેડૂતો અને બંધિયા મજૂરો પાસે બળજબરી થી ખોરાક માટે જરૂરી એવા ધાન્યને બદલે ગળી અને અન્ય રોકડીયા પાક લેવડાવવામાં આવતા હતા.

વળી આ પાકો તેમની પાસેથી અત્યંત ઓછી કિંમતે ખરીદાતા. આ ખેડૂતો જમીનદારો (મોટે ભાગે બ્રિટિશ)ના દમન નીચે કચડાયેલા હતાં આને તેમની આર્થિક સ્થિતી અત્યંત દયનીય હતી. ત્યાંના ગામડાઓ અત્યંત ગંદા અને અસ્વાસ્થયકારી હતાં.

દારૂની લત, અસ્પૃશ્યતા અને પર્દા પ્રથા જેવા કુરિવાજો પ્રવર્તમન હતાં. આ સાથે ત્યાં ભૂખમરાની સ્થિતી ફાટી નીકળી.

આવી સ્થિતીમાં અંગ્રેજ સરકારે તેમના પર અતિરિક્ત કર લાદ્યો. ખોરક અને ધન બંનેની અછતમાં સ્થિતી સ્ફોટક બની ગઈ અને ખેડૂતોએ ગળીના પાક લેવા સામે ૧૯૧૮ (પીપરા) અને ૧૯૧૬ (તુરકૌલિયા)માં બળવો પોકાર્યો.

રાજ કુમાર શુક્લા મહાત્મા ગાંધીને ચંપારણ લઈ ગયાં અને ત્યાં ચંપારણ સત્યાગ્રહ શરૂ થયો. 

અને અંતે ગાંધીજી નો આ સત્યાગ્રહ સફળ થયો.


અસહકારની ચળવળ


અસહકારની ચળવળ





💁🏻૧૯૨૦માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય મહાસભાએ ગાંધીજીની આગેવાની હઠળ અસહકારની ચળવળ શરૂ કરી હતી. કરોડો ભારતીયો બ્રિટિશ સરકાર વિરુદ્ધ મેદાને ચડ્યાં. તેમણે ન્યાયાલય, સરકારી સેવાઓ, સરકારી શાળાઓ, સરકારી ખિતાબો, બ્રિટિશ કાપડ અને માલ આદિનો બહિષ્કાર કર્યો.



💁🏻સ્વતંત્રતાની લડતના સૈનિકોને  સત્યાગ્રહીઓ કહેવાતા. તેમો તાનાશાહી બ્રિટિશ કાયદાઓ વિરુદ્ધ શાંતિપૂર્વક પ્રદર્શન કે તેનો વિરોધ કરતાં અને ભરતની સ્વતંત્રતાની માંગણી કરતાં. આમાં હજારો લાખો લોકોને મારવામાં આવતાં, ત્રાસ અપાતો અને જેલમાં નખાતા.

💁🏻તે ચળવળ દરમ્યાન ૧૯૨૨માં ચૌરી ચોરા ગામમાં ક્રોધે ભરાયેલા ટોળાએ અમુક પોલીસને મારી નાખ્યાં.

💁🏻આમ આગળ જતા આ આંદોલન હિંસક રૂપ ધારણ કરી શકે છે તેમ લાગતાં ગાંધીજી એ  અસહકારની ચળવળ પાછી ખેંચી લીધી.

💁🏻તેમને અટક કરવામાં આવી અને ૬ વર્ષના કરાવાસની સાઅ કરવામાં આવી,પરંતુ તેમને ૧૯૨૪ માં છોડી મૂકવામાં આવ્યાં.

💁🏻 આ ચળવળમાં ઘણાં લોકોએ સરદાર પટેલને બારડોલી ના રાજા નામ આપ્યું.

💁🏻આ ચળવળ દરમિયાન ઉત્તરપ્રદેશના ચૌરા-ચોરી ગામે આંદોલનકારીઓ એ આખી પોલીસ ચોકી ને સળગાવી દીધી.

💁🏻જેને કારણે ગાંધીજી આ ભૂલને હીમાલય જેવડી ભૂલ ગણે છે.